R. SEYHAN ─░LE KURMACANIN H─░K├éYES─░-Zeynep S. Yal├ž─▒n

S├Âyle┼čen: Zeynep Sat─▒ YAL├çIN -T├╝rk Dili Ocak 2018
├ľyk├╝leriyle tan─▒d─▒─č─▒m─▒z Recep SeyhanÔÇÖla yeni yay─▒nlanan ÔÇťBana Hik├óye Anlat-maÔÇŁ adl─▒ psikanalitik-ontolojik tahlil kitab─▒ ba─člam─▒nda Recep Seyhan ├Âyk├╝s├╝n├╝ ve kurmacan─▒n hik├óyesini konu┼čtuk.
– ├ľncelikle bir t├╝r olarak neden ├Âyk├╝y├╝ se├žtiniz hocam?┬áRecep SeyhanÔÇÖ─▒n ├Âyk├╝ anlay─▒┼č─▒ nas─▒ld─▒r?
├ľyk├╝y├╝ se├žmem, yeti┼čti─čim ├ževrenin bana i├žinden s├╝rekli ├Âyk├╝ler akan g├Âr├╝nt├╝ler sunmas─▒ ile ilgilidir. ┼×├Âyle: Bir vesile ile de─činmi┼čtim; muhte┼čem bir co─črafyada do─čdum. Ruhumun diplerine kaz─▒nan ilmekler; May─▒s ay─▒nda bile kar ya─čabilen, r├╝zg├órlar─▒n varl─▒─č─▒m─▒n iliklerine bitimsiz hasretler ├╝f├╝rd├╝─č├╝ bir co─črafyada at─▒ld─▒. ├çi├žeklerin, a─ča├žlar─▒n ve ku┼člar─▒n bol ve ├Âzg├╝r oldu─ču bir├žok ├žocu─čun hayal bile edemeyece─či tabiata, g├Ârkemli do─čal mek├ónlara mukabil; eprimi┼č zamanlarda; pa├žalar─▒ ├žak─▒ldakl─▒ biz ├žocuklar─▒n erken g├Ârd├╝─č├╝┬á-bazen g├Ârmemesi gereken- ya┼čanm─▒┼čl─▒klara, dokunakl─▒ hayatlara da ┼čahitlik ettim┬áHulasa, 7, 8 ya┼člar─▒nda bir ├žocu─čun normal ┼čartlarda┬áta┼č─▒yamayaca─č─▒ ama s─▒rt─▒nda buldu─ču a─č─▒r y├╝k├╝n erken b├╝y├╝tt├╝─č├╝ bir ├žocuktum. Bug├╝n de b├Âyledir: ├ťlkemizin turistler i├žin bir tabiat harikas─▒ olan b├Âlgelerinde ├žocuklar─▒n maruz kald─▒─č─▒ dokunakl─▒ mahrumiyetler, y├╝kler vard─▒r. Orada, b├╝y├╝kler i├žin de ├žocuklar i├žin de hayatlar bir hik├óye format─▒nda akar. ─░leri zamanlarda hik├óye t├╝r├╝ne y├Ânelmemde, hayat─▒m─▒n hik├óyemsi bu ilk d├Âneminin ├Ânemli etkileri oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum.

Bizim geleneksel yap─▒m─▒zda, ba┼čkalar─▒n─▒n hayatlar─▒na ilgi duymak gibi -ba┼čka milletlere ters gelebilen- bir taraf─▒m─▒z vard─▒r. ├ťstelik onlar─▒ ikinci ve ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilere nakletmek bir ┼čevk unsurudur bizim i├žin. Burada, na├žar birine kendinden bir ┼čeyler vermek, hi├ž olmazsa anlatarak ac─▒s─▒n─▒ payla┼čmak gibi genlerimize ┼čifrelenmi┼č erekler yatar. Bu ba─člamda b├╝y├╝klerimiz, Dani┼čmendnameÔÇÖden Mesnevilerden hik├óyeler; Kerem ile Asl─▒ gibi halk hik├óyeleri; Kerbela ┼čehitlerine adanm─▒┼č tahkiyeli anlat─▒mlar yan─▒nda; falan yerde murad─▒n─▒ almadan gen├ž ya┼čta ├Âlen delikanl─▒lar─▒n veya gen├ž k─▒zlar─▒n; ├žocuklar─▒ndan birini sele kapt─▒ran bir annenin ac─▒kl─▒ ├Âyk├╝s├╝n├╝ yahut bir sebeple cinayet i┼čleyip da─ča ├ž─▒kan bir e┼čk─▒yan─▒n gizemli hik├óyelerini anlat─▒rlard─▒. Bunlar─▒n da anlatmaya ilgimizde etkileri olmu┼čtur.

├ľyk├╝lerinizde bir aray─▒┼č, k─▒rg─▒nl─▒k, i├žinde bulundu─ču mek├ón ve zamandan kopma, i├žine, i├žindeki ba┼čka bir hayal├« ├óleme ├žekilme ve orada hayatla; en ├žok da kendisiyle bir y├╝zle┼čme hesapla┼čma var. B├Âyle d├╝┼č├╝nen kahramanlar─▒n─▒z arac─▒l─▒─č─▒yla okura vermek istedi─činiz ┼čey nedir?

– Yazarken ÔÇťokura bir ┼čey vermeyiÔÇŁ hi├ž d├╝┼č├╝nmem. Hik├óyenin i┼člevinin de bu oldu─čunu sanm─▒yorum zaten. Mesele ┼ču: D├╝nya ile anla┼čam─▒yorum. Bulmak istediklerimi d├╝nyada yerinde g├Ârm├╝yorum ├ž├╝nk├╝. Yerinden edilmi┼č olanlar─▒ yerlerinden edenler elbette insanlar. Bu beni s─▒k─▒ bir d├╝nyal─▒ olmaktan da al─▒koyuyor. Bu durumda elbette kendime bir d├╝nya kurmu┼č oluyorum. ─░├žimde ya┼čad─▒─č─▒m d├╝nyan─▒n ise bu d├╝nya ile ├Ârt├╝┼čmedi─čini g├Âr├╝nce onu ba┼čkalar─▒na anlatma ihtiyac─▒ hissediyorum. Bu belki benim var olu┼čumun, ya┼č─▒yorum ve buraday─▒m dememin de bir gerek├žesi oluyor. Kahramanlar─▒n davran─▒┼člar─▒na gelince onlar, ├Âyk├╝n├╝n i├žinde bir kez yer al─▒nca ve konumlar─▒ belirince nas─▒l olmalar─▒ gerekiyorsa ├Âyle davran─▒yorlar. Baz─▒ kahramanlar─▒n beni bile dinlemedikleri ve yapacaklar─▒n─▒ yapt─▒klar─▒ vakidir. Y├╝zle┼čme konusunun neye tekab├╝l etti─čini ise tam bilmiyorum; e┼čyay─▒ yerinden eden kimselerin kendileriyle hesapla┼čmas─▒ veya benim onlarla hesapla┼čmam ┬ám─▒ bilmiyorum.

Ger├žek Ham, Kurmaca ─░se ─░┼členmi┼č Bir Hayatt─▒r
– Metal ├çubuklar─▒n Dans─▒ kitab─▒n─▒zdaki her bir ├Âyk├╝ ├žok ├Âzel ve g├╝zel. Ama kitab─▒n ad─▒ olan ├Âyk├╝n├╝z ayr─▒ca muhte┼čem bir ├Âyk├╝. Ba┼čka ├Âyk├╝lerinize de g├Ândermeler var. ─░├ž i├že ge├žmi┼č metaforlarla y├╝kl├╝ ├žok ki┼čili ve ├žok ki┼čilikli yo─čun bir ├Âyk├╝. Bireysel, toplumsal, psikolojik, sosyolojik, g├╝nl├╝k hayat, t─▒p, do─ča, yabanc─▒la┼čma vb. bir├žok unsuru bar─▒nd─▒ran bir ├Âyk├╝. Anlat─▒c─▒ ve kahraman birbirine kar─▒┼č─▒yor. Ya┼čayan, tan─▒k olan ve anlatan i├ž i├že. Yazar bunun neresinde duruyor? Bu ├Âyk├╝n├╝n de bir hik├óyesi mutlaka vard─▒r sizden dinleyebilir miyiz? ÔÇťTa┼čÔÇŁ adl─▒ ├Âyk├╝n├╝z├╝ de bu ba─člamda ele alabilmemiz m├╝mk├╝n.

– Yazd─▒─č─▒m ├Âyk├╝ler i├žin ÔÇťO ├Âyk├╝ler benim de─čil, ben sadece anlat─▒c─▒y─▒m.ÔÇŁ gibi uzaya b─▒rak─▒lm─▒┼č sahipsiz s├Âzler s├Âyleyecek de─čilim. Yazd─▒klar─▒ma, do─čurup cami ├Ân├╝ne b─▒rak─▒lan bir ├žocu─ča yap─▒lan merhametsiz anne muamelesi yapacak da de─čilim. ┼×u: Anlatt─▒─č─▒m hi├žbir ├Âyk├╝n├╝n d─▒┼č─▒nda de─čilim. Hemen her ├Âyk├╝de ya duygular─▒mla, ya g├Âzlemlerimle ya muhayyilemle, ya ├╝slubumla, ya da bir ├Âyk├╝ anlay─▒┼č─▒m varsa hik├óye etme anlay─▒┼č─▒mla, d├╝nyaya bak─▒┼č─▒mla, e┼čyay─▒ alg─▒lamalar─▒mla ve onunla ili┼čkilerimle var─▒m; ama oradaki kahramanlar ben de─čilim. Bu bir ├želi┼čki mi? De─čil. Muhayyile gibi zengin bir kelimemiz var. G├Âzlerimi yumunca g├Ârmedi─čim, i├žimde ya┼ča(t)mad─▒─č─▒m, hissetmedi─čim, tasavvur etmedi─čim hi├žbir ┼čey yoktur ├Âyk├╝lerde. Bunlar─▒n hi├žbiri de olay veya olgular─▒, bire bir ya┼čamam anlam─▒na gelmez. ─░├žlerinde o da vard─▒r ama bu ne kadar─▒d─▒r onu bilemem. Mesela Metal ├çubuklar─▒n Dans─▒’n─▒n yaz─▒l─▒┼č─▒ ile ilgili olarak; orada, g├╝n├╝n her saatinde -uyku hari├ž gece de- bit(iril)meyecek ├žoraplar ├Âren Alzheimer hastas─▒ annemde s├Âz ve eylem olarak g├Âzlemlediklerim var. Oradan yola ├ž─▒karak kahraman─▒n davran─▒┼člar─▒ ile ├Ârt├╝┼čen kurgular var. ┼×unu s├Âyleyebilirim: Ger├žek ham, kurmaca ise i┼členmi┼č bir hayatt─▒r. Hi├žbir hik├óyemizde hi├žbir ger├žek oldu─ču gibi anlat─▒lmaz, in┼ča edilir. Buna da kurulanla ba─člant─▒s─▒ nedeniyle ÔÇťkurmacaÔÇŁ diyoruz.

Ta┼čÔÇÖa gelince; o ger├žek hayat─▒mda yeri olan, ├žocukken ├╝zerine ├ž─▒k─▒p ezan okudu─čum bir ta┼čt─▒r. O hik├óyede ger├žek olan; o ta┼ča s─▒rt─▒n─▒ yaslayan insanlar─▒ g├Ârm├╝┼č olmam ve ta┼č─▒n son dura─č─▒n─▒n (son mu?) k├Ây├╝n minaresine kaide ta┼č─▒ olmas─▒d─▒r. Oradaki kad─▒n(lar)─▒ vaktiyle elbette g├Ârd├╝m ve onlara dair ruhuma ├žentikler at─▒lm─▒┼čt─▒r. Gerisi, ger├že─čin yontulmas─▒ ile elde edilmi┼čtir ve kurmacad─▒r. ┼×undan emindim: O ta┼č, insanlarla o kadar ├žok ┼čey payla┼čm─▒┼čt─▒r ki bana oradaki kad─▒n─▒ ve onun hik├óyesini anlatan da yine o ta┼čt─▒r. ┬áBunlar─▒ anlatmam gerekti─čini kendime y─▒llarca s├Âyleyip durmu┼čumdur. Vakti geldi, anlat─▒ld─▒. Yukar─▒da bir soru sordum: O durak, onun son dura─č─▒ m─▒d─▒r? O ta┼č─▒n hik├óyesi benden sonra da devam edecekÔÇŽ

– Ta┼č, da─č, a─ča├ž, g├╝ne┼č, metal ├žubuklar vb. nesneler ├Âyle bir ki┼čilik kazan─▒yor ki, insan insanla de─čil daha ├žok bu nesnelerle hemh├ól oluyor gibi. Bu durum, evreni veya varl─▒─č─▒ bir b├╝t├╝n olarak alg─▒laman─▒n bir neticesi midir? Bat─▒ felsefesindeki do─čaya d├Ân├╝┼č ve bizim k├╝lt├╝r├╝m├╝z├╝n ├Ânemli bir unsuru olan Tasavvuftaki ÔÇťe┼čyan─▒n da bir ruhu varÔÇŁ felsefesinin yans─▒mas─▒ olabilir mi?

– E┼čya ile ili┼čkileri ├žok ├Ânemsiyorum ve onu insandan yal─▒tarak d├╝┼č├╝nemiyorum. Do─čay─▒ da e┼čyay─▒ da bir insan gibi alg─▒l─▒yorum. Aksi durumda tabiata istedi─čini yapan canilere d├Ân├╝┼č├╝r insan ve d├╝nya ya┼čan─▒lmaz h├óle geldir. ─░nsanlar─▒ tan─▒mak e┼čya ile do─črudan ili┼čkilidir. ┼×├Âyle: Hani hep derler; ÔÇťBir insan─▒ tan─▒mak kolay m─▒? Ayn─▒ yast─▒─ča ba┼č koydu─čunuz insan─▒ tan─▒mak bile y─▒llar─▒ al─▒yor.ÔÇŁ Ben kolay─▒n─▒ buldum: Bir insan─▒ ├žabuk tan─▒mak isteyen onun e┼čya ile ili┼čkilerine bakmal─▒d─▒r. E┼čyaya hoyrat davranan -merak etmeyin- insana da hoyrat davranacakt─▒r. E┼čyaya m├╝layemetle dokunmak bir g├Âstergedir. Evden ├ž─▒karken evin/odan─▒n kap─▒s─▒n─▒ ona dokunarak ├žekmek yerine h─▒zla ├žarpan, cami ├ž─▒k─▒┼č─▒nda ayakkab─▒lar─▒n─▒ yukar─▒dan a┼ča─č─▒ pat diye b─▒rakan, merdivenlerden inerken ayak seslerini apartmandaki herkesin duydu─ču bir insan hay─▒rl─▒ bir insan de─čildir. Arac─▒ seyir h├ólinde iken cam─▒ indirip at─▒─č─▒n─▒ d─▒┼čar─▒ f─▒rlatan insanda da hay─▒r yoktur vd. Ben diyorum ki bu insanlar─▒n -sadece e┼čyalarla ili┼čkileri de─čil- insanlarla ili┼čkileri de bu ├žer├ževededir. Evin kap─▒s─▒na eziyet eden, insanlara da pek├ól├ó eziyet edebilir. Yan─▒ndan ge├žti─či bir hayvana -bir savunma gereklili─či olmaks─▒z─▒n- tekme atan, sizin onurunuzu da tekmeleyebilir.

Konunun ba┼čka ve├žhesi de var: ├ľyle e┼čyalar vard─▒r ki onlar, onlar─▒ kullanan insanlarla ├Âzde┼čle┼čmi┼člerdir. Rahmetli babam─▒n kulland─▒─č─▒ yele─čin ya da ├Ârt├╝nd├╝─č├╝ berenin onun gibi toraman, ablak y├╝zl├╝, da─č─▒n─▒k sa├žl─▒ ve aksar gibi bir y├╝r├╝y├╝┼če sahip oldu─čundan ├žok eminim.

Kurmacan─▒n Kayna─č─▒
– Harflerin de ayr─▒ bir yeri var ├Âyk├╝lerinizde. Kimi zaman ├Âyk├╝n├╝n kahraman─▒, kimi zaman kahramandan ├ž─▒kan bir ses olarak yer alm─▒┼č. Bu harfler neyi ifade veya i┼čaret ediyor?

– Kastetti─činiz harfler C├╝mle ve ─░llet ├Âyk├╝lerindeki harfler olmal─▒. Bir kitap, haza harflerden m├╝te┼čekkildir denebilir. ├ľnce malumu ilam: Kelimeler c├╝mlelerden; c├╝mleler kelimelerden; kelimeler harflerden m├╝te┼čekkildir. Her harf bir ses, her ses bir musikidir. Hepsi de insan─▒n d├╝┼č├╝nce d├╝nyas─▒nda anlam ili┼čkileri kurar. Bazen bir harf, bir kelimenin kaderini de─či┼čtirebilir. Bir harf, insan─▒n bir hik├óyesini saklayabilir. Mesela sevdi─činiz birinin isminin ilk harfi bulundu─čunuz mek├ón─▒ g├╝ne┼člendirdi─či gibi g├Ârmek istemedi─činiz biri i├žin bunun tam tersi olur.┬á ─░nsanlar konu┼čurken baz─▒ harfleri -baz─▒ durumlarda veya genelde- ├Âzel bir vurguyla ve t├╝m├╝yle kendilerine mahsus bir t─▒n─▒ ile ├ž─▒kar─▒rlar. Bu da onlar─▒ o harfle ├Âzde┼č k─▒lar. Bir harf bir yerde tek ba┼č─▒na ise bu bir bo┼člu─čun ya da beklemenin i┼čaretidir. Harflerin ilgili metinlerdeki kullan─▒mlar─▒ bunlarla kay─▒tl─▒d─▒r diyemem. Bu okumaya ba─čl─▒d─▒r ve buna okuyucu karar vermelidir.

Bana Hik├óye Anlat-ma adl─▒ son ontolojik-psikanalitik ├žal─▒┼čman─▒z i├žin -tabir yerindeyse- ÔÇťkurmacan─▒n hik├óyesiÔÇŁ diyebilece─čimizi ve edebiyat─▒m─▒zda bir eksikli─čin daha giderildi─čini d├╝┼č├╝n├╝yorum. ÔÇť├ľyk├╝leriyle tan─▒d─▒─č─▒m─▒z Recep Seyhan, neden ├Âyk├╝ kuram─▒ yazmaya ba┼člad─▒?

– Bu taamm├╝den bir planlama ile olmad─▒, geli┼čmeler bizi oraya getirdi. ┼×├Âyle: T├╝rk Edebiyat─▒ ve Mavera dergisiyle ba┼člayan hik├óye yolculu─čuma -kesintileri, yani fetret zamanlar─▒m─▒ ├ž─▒karsam- fiilen yakla┼č─▒k 20 y─▒l─▒m─▒ verdim. Fetret d├Âneminde de kendi i├žimde hi├ž kopmad─▒m hik├óyeden, notlar ald─▒m ve hep -i├žime- hik├óyeler anlatt─▒m. Zaman─▒ gelince bunlar pe┼č pe┼če kitapla┼čt─▒. Son zamanlarda hik├óye ├╝zerine kuramsal yaz─▒lar da yazd─▒m. Bir s├Âz s─▒ras─▒nda, Rasim ├ľzden├ÂrenÔÇÖin; ÔÇťFelsefeye ilgili oldu─čunu bilmiyordum, bu ├žal─▒┼čmalar ├Ânemli ve devam etmelisinÔÇŁ y├Ân├╝ndeki y├╝reklendirmesi, ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒z─▒n istikametini psikanalitik-ontolojik tahlil olarak belirlemi┼č oldu. Bu vesileyle ustaya te┼čekk├╝r ederim. Bunlar─▒n baz─▒lar─▒ yay─▒mland─▒ ve bekledi─čimin fevkinde bir ilgi g├Ârd├╝. O s─▒rada, bir tevafukla, ├Âyk├╝lerimizle ilgili yap─▒lan iki ├žal─▒┼čmada baz─▒ ├Âyk├╝lerin yasland─▒─č─▒ varolu┼čsal-kuramsal zeminlerden s├Âz edildi. Bu ├žal─▒┼čmalardan birinde k─▒smen ele┼čtiri de vard─▒. Ke┼čke ├Âtekinde de olsayd─▒. Bundan y├╝ks├╝nmem. Yap─▒c─▒ ele┼čtiri yazara hayat verir ve onu diriltir. Kendi hik├óyelerimle ilgili kula─č─▒ma gelen ÔÇťgayriresmiÔÇŁ ele┼čtirileri ┼čahsen dikkate ald─▒m. Hik├óye t├╝r├╝nde ele┼čtirinin tehdit gibi alg─▒lanmas─▒n─▒ ve -yazar dolay─▒m─▒nda- muharrik bir ele┼čtirinin yoklu─čunu bu t├╝r i├žin ciddi bir problem g├Âr├╝yorum. Mevcut durumda ele┼čtirmenden de─čil de bir de─činmenden veya m├╝sbittten -var olan─▒ tespit eden- s├Âz edebiliriz. Egolar─▒ tap─▒┼člayan g├╝zellemelerin, mahalline masruf de─činilerin, en fazla da geni┼č zaman kipinde tespitlerin ele┼čtirinin yerini almas─▒n─▒ denetimsiz bir ÔÇťgeli┼čmeÔÇŁ g├Âr├╝yorum.┬á Bunlar─▒ ├ževreleyen, besleyen -├žo─ču kendinden menkul- ÔÇťs├Âyle┼čilerÔÇŁi de ekleyelim buna. Bunlar, yazar─▒ k─▒sa vadede kam├ž─▒layabilir ama uzun vadede sadece yazar─▒ de─čil t├╝r├╝n ├Ân├╝n├╝ de t─▒kar. Bu gidi┼či -kendimce- hayra yormuyordum. Bu m├╝lahazalarla bu ├žal─▒┼čmada risk alarak yer yer ele┼čtirel bir tutumu da benimsemeliyim diye d├╝┼č├╝nd├╝m ve bunu kitapta hayata ge├žirdim. Hemen belirteyim; de─čindi─čim bo┼člu─ču doldurmak gibi bir niyetim de ├Âyle bir iddiam da bu konuda fazla m├╝ktesebat─▒m da yok. Hasbi niyetlerle o kitab─▒ yazd─▒m ama arkas─▒ gelmeyecek; ├ž├╝nk├╝ analitik-ele┼čtirel d├╝zlemde bir g├Ârevi ifa etti─čime inan─▒yorum. Keyfiyet okurun takdirindedir. ├ľte yanda hik├óye at├Âlyesinde dersler verdim. Bu derslerde yapt─▒─č─▒m konu┼čmalar─▒n bo┼ča gitmesini istemeyen ├Â─črencilerim notlar ald─▒lar. Onlarla, ├žal─▒┼čmalar─▒yla ilgili e-postadan yaz─▒┼čmalar─▒m oldu. Bu ├žal─▒┼čmalar─▒ toplay─▒p d├╝zenledi─čimde bakt─▒m ki bir kitap olu┼čmu┼č. B├ÂyleÔÇŽ

─░llet, Aynalar ve Perdeler gibi ├Âyk├╝lerinizde, ayna ve onu par├žalama izle─či, EricsonÔÇÖun ÔÇťBireyde, benli─čini ba┼čkalar─▒n─▒n g├Âz├╝nden de─čerlendirerek olu┼čturma e─čilimi vard─▒r.ÔÇŁ esas─▒na dayanan ayna simetrisi kuram─▒ndan yola ├ž─▒k─▒larak m─▒ yaz─▒ld─▒, yoksa bu bir tesad├╝f m├╝d├╝r? Ba┼čka bir deyi┼čle bir yazar, kuramlara bile isteye uyar m─▒, yoksa kuramc─▒lar ├Âyk├╝lerden hareketle mi kuramlar─▒ olu┼čtururlar?

Hakk─▒n─▒z var: ─░lletÔÇÖteki kahraman kendisini ba┼čkalar─▒n─▒n g├Âz├╝nden konumland─▒r─▒yor. Psikolojiye ba┼č─▒ndan beri ilgim vard─▒. Mesle─čimin ilk y─▒llar─▒nda -hocas─▒ olmay─▒nca- ders olarak da okuttum. ┬áJungÔÇÖu ve LacanÔÇÖ─▒ az ├žok biliyordum. Oralardan bir iz kalm─▒┼č m─▒d─▒r bunu bilmiyorum ama o hik├óyeler yaz─▒ld─▒─č─▒nda EricsonÔÇÖun bu kuram─▒ndan habersizdim. Tamam, o kitab─▒ yazarken dersime iyi ├žal─▒┼čt─▒m, ba┼čta Freud ve talebeleri olmak ├╝zere psikanalizle ilgili ara┼čt─▒rmalar─▒n ├žo─čunu okudum ama EricsonÔÇÖu ve de─čindi─činiz kuramlar─▒, ilgili hik├óyeleri yazd─▒ktan sonra okudum. Dolay─▒s─▒yla sorunuzun devam─▒n─▒n bende kar┼č─▒l─▒─č─▒ yok, bilmiyorum ├Âyle mi yaparlar? Sanm─▒yorum.

– Bana Hik├óye Anlat-ma adl─▒ yeni kitab─▒n─▒zda ÔÇť┼×ahane imk├óns─▒zl─▒klar, muhte┼čem mahrumiyetler, zengin yoksunluklar da ya┼čad─▒m.ÔÇŁ diyorsunuz, sizi yo─čuran kaynaklar─▒ da i┼čaret ediyorsunuz sanki. Buradan h├╝zn├╝n, ac─▒n─▒n, yoklu─čun sanat do─čurdu─čunu s├Âylemek m├╝mk├╝n m├╝d├╝r? Her yazar bir tak─▒m ma─čduriyetler ya┼čamak ├žilenin zorlu yollar─▒ndan ge├žmek zorunda m─▒d─▒r?

– Sorunun ayr─▒nt─▒lar─▒na ├Ânemli ├Âl├ž├╝de yukar─▒da de─čindim. Mahrumiyet konusunun kayna─č─▒ ve d├╝nya ile ili┼čkilerimizin iyi gitmemesi ├žok derinlerdedir. ├édem -a.s-ÔÇÖin ya┼čad─▒─č─▒ mahrumiyeti ve bezm-i elestÔÇÖi, vatan-─▒ kararÔÇÖ─▒ Ayn├«ÔÇÖden bir beyitle hat─▒rlayal─▒m:

Sâkî-i bezm-i eleste hem-dem idim bir zaman
─░┼čte o g├╝nden beri h├ót─▒r-ni┼č├ón─▒md─▒r kadeh

Buralardan tevar├╝s eden ezeli bir s─▒z─▒ var. De─čindi─čim mahrumiyet konusuna gelince bu her yazar i├žin b├Âyledir ve b├Âyle olmal─▒d─▒r diyemem tabii. Benim i├žin ├Âyle oldu. Konunun anla┼č─▒lmas─▒ i├žin diyorum, bir k─▒yaslamadan teedd├╝p ederim: G├Âzlemimize ve okuduklar─▒m─▒zdan ├Â─črendiklerimize g├Âre ├╝retken yazarlar rahat y├╝z├╝ g├Ârmemi┼člerdir. Yarat─▒c─▒ yazarlar genelde d├╝nyay─▒ kaybedenlerdir.┬á BalzacÔÇÖ─▒ pi┼čiren kaybetmeleri idi. Dosto, -├žoklukla da kumar tutkusu y├╝z├╝nden- maddi s─▒k─▒nt─▒larla bo─ču┼čtu. Tanp─▒narÔÇÖ─▒n d├╝nyada y├╝z├╝ hi├ž g├╝lmedi. Fuzul├«ÔÇÖyi ─▒zd─▒raplar─▒ Fuzul├« yapt─▒. KafkaÔÇÖn─▒n babas─▒yla ili┼čkilerini; s─▒rf bu sebeple derin bir varolu┼č problemi ya┼čad─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n dev ├žilesini deÔÇŽ Bu bizde (tasavvuf gelene─činde ÔÇťham iken pi┼čmekÔÇŁ s├Âylemi) b├Âyledir.

– Kurmaca; mimesis (ger├žekli─či taklit)ÔÇÖin kar┼č─▒t─▒ olarak yazar─▒n hayal g├╝c├╝n├╝n yarat─▒c─▒l─▒─č─▒na yer vermesi anlam─▒n─▒ ta┼č─▒yor. Ger├že─či ar─▒yorsak biz insanlar; ona, neden ger├že─či do─črudan anlatan eserlerle de─čil de kurmaca eserler yoluyla varmay─▒ se├žiyoruz? Nereden do─čdu kurmaca eserler?

– Bu konuyu kitapta Kadir Gecesi kuram─▒yla a├ž─▒klamaya ├žal─▒┼čt─▒m. ┼×├Âyle: O gece bin y─▒l, ├Ânce bir ay─▒n i├žine; sonra bir ay─▒n i├žinde bir g├╝ne, bir g├╝n i├žinde bir geceye ├žiplenmi┼čtir. Bir de ilm-i led├╝nÔÇÖ├╝n yani ruhun bilgisinin (ÔÇťSana ruhtan soruyorlar. De ki onun bilgisi Rabbimin kat─▒ndad─▒r.ÔÇŁ17/85), insan─▒n ve d├╝nyan─▒n ├Âl├╝m zaman─▒n─▒n (Saat) gizlenmesi ile sanat eserlerinde iletinin; metafor, mazmun, imge vb. ile ├╝st├╝n├╝n ├Ât├╝lmesi aras─▒nda bir ili┼čki oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. Allah, ruhu bilinmez k─▒l─▒p gizlemekle, bireyin ve d├╝nyan─▒n ├Âl├╝m g├╝n├╝n├╝ sakl─▒ tutmakla sanata b├╝y├╝k bir kap─▒ aralam─▒┼č ve sanat├ž─▒lara t├╝kenmeyen bir kaynak ba─č─▒┼člam─▒┼čt─▒r.

Diyebiliriz ki sanat├ž─▒lar, eserin ÔÇśgizlemeÔÇÖ ├Âzelli─čini buralardan; en ba┼čta da yarat─▒l─▒┼čta kendilerine ÔÇś├╝flenenÔÇÖ o t─▒ls─▒ml─▒ nefesten (ÔÇťSonra onu ┼čekillendirip ona ruhundan ├╝fledi.ÔÇŁ32/9) alm─▒┼člard─▒r.┬á Konuya kafa yoran filozoflar i┼čin fark─▒na varm─▒┼člard─▒r: Mesela M. HeiddeggerÔÇÖin meseleye yakla┼č─▒m─▒n─▒ ÔÇťhakikat varl─▒kla ├Ârt├╝l├╝d├╝rÔÇŁ ┼čekline ├Âzetleyebiliriz. Said NursiÔÇÖnin Basar─▒n masnuat─▒, basiretin SaniÔÇÖi g├Ârmesi dedi─či ┼čey de budur. Heidegger, insan─▒n d├╝nya tamah─▒n─▒, ├Âl├╝m├╝n kesinli─čine mukabil zaman─▒n─▒n belirsiz olu┼čuna kendince bir ÔÇťbelirlilikÔÇŁ kazand─▒rma ├žabas─▒na ba─čl─▒yor. ├ťnl├╝ filozof bu keyfiyetin yarat─▒c─▒ yazar─▒, ba┼čka bir DaseinÔÇÖi (kurmaca kahramanlar─▒) vek├óleten devreye sokmaya sevk etti─čini d├╝┼č├╝n├╝yor. Kurmacan─▒n kayna─č─▒ tam da budur

Metafor dedi─čimiz ┼čey, i├ž g├Âz├╝n aktif olmas─▒ s─▒ras─▒nda ger├žekle┼čen semptomlard─▒r. Orada gizlenmi┼č, alt odalarda saklanan fanteziler, d├╝┼čler, arketipler (JungÔÇÖun ÔÇť├žat─▒┼čmal─▒ psikodinamiklerÔÇŁ dedi─či ┼čey, bilin├žd─▒┼č─▒) ortaya ├ž─▒kar ve ete kemi─če b├╝r├╝n├╝r.

Kendine Yabanc─▒la┼čma Felaket Bir ┼×ey midir?

– ÔÇťYabanc─▒la┼čma ÔÇśkendili─činÔÇÖ ask─▒da kalmas─▒ s├╝recidir bir bak─▒ma. Buna ileri d├╝zeyde maruz kalan ki┼či ├╝├ž ┼čeyden biriyle kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r: Ya benli─čini ya─čmalatt─▒rm─▒┼čt─▒r; yani kendili─čini, kendi iradesiyle yeteneklerini, hatta varl─▒─č─▒n─▒ kendisinden daha g├╝├žl├╝ g├Ârd├╝─č├╝ ki┼či veya fenomenlere (kader, ┼čeyh veya tanr─▒ fig├╝r├╝ eklemlenmi┼č k├╝lt ki┼čiler; Mehdi, hoca, a─ča, siyasi lider, cemaat lideri, k├╝lt sanat├ž─▒lar vb.) devretmi┼č veya varl─▒─č─▒n─▒n onlar taraf─▒ndan onaylanan kadar─▒yla yetinmeyi se├žmi┼čtir: Ya anonimle┼čerek toplum nas─▒l arzu ederse o ┼čekilde ya┼čamaya ba┼člam─▒┼č bir kamusal ki┼čiliktir; ya da kendisini t├╝m├╝yle toplumdan tecrit ederek yaln─▒z ya┼čamay─▒ se├žmi┼č yok ki┼čiliktir. Orta bir yol yoktur onun i├žin.ÔÇŁ diyorsunuz. Bu yabanc─▒la┼čma nedir, neden kaynaklan─▒r, her ├ža─č ve her insan i├žin kar┼č─▒la┼čmas─▒ muhtemel bir durum mudur? Edeb├« eserlere hangi ├Ârneklerle nas─▒l yans─▒m─▒┼čt─▒r? (Uzunca bir soru oldu hocam ama aralar─▒nda ba─člant─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m i├žin bu ba─č─▒nt─▒y─▒ koparmak istemedim.)

– Postmodernist edebiyat─▒n ba┼čat konusu kendine yabanc─▒la┼čmad─▒r. Yabanc─▒la┼čma ait oldu─čun yerden kopu┼čtur. Bir├žok t├╝r├╝ var yabanc─▒la┼čman─▒n. Hal├╝sinasyon da bir t├╝r yabanc─▒la┼čmad─▒r. Yabanc─▒la┼čma, bir ┼čeyi oldu─čundan farkl─▒ alg─▒lama ve g├Ârmedir. ─░leri d├╝zeyde tehlikeli olan─▒ da var farkl─▒ alg─▒lama ba─člam─▒nda zarars─▒z, ilk derece olanlar─▒ da. Bir defas─▒nda K├Âpr├╝ÔÇÖye varmadan trafik t─▒kanm─▒┼čt─▒. Hava da ├žok s─▒cak ve bunalt─▒c─▒yd─▒. Bir yandan da bast─▒ran uyku ile m├╝cadele ediyordum.┬á O s─▒rada yakaza halinde ├Ân├╝mde a─č─▒r seyreden ara├žlar─▒ havlayan k├Âpekler h├ólinde g├Ârm├╝┼čt├╝m. Bu bir anl─▒k yabanc─▒la┼čma h├ólidir. K├Âpekler aras─▒nda ya┼čayan kedinin bir ara kendisini k├Âpek; ┼×eyh├« (vef. 1431)ÔÇÖnin, H├órnameÔÇÖsindeki e┼če─čin kendisini ├Âk├╝z sanmas─▒; G. SamsaÔÇÖn─▒n kendisini bir b├Âcek zannetmesi derin bir yabanc─▒la┼čmad─▒r.

Yabanc─▒la┼čma varolu┼čsal bir problemdir. Kendine yabanc─▒la┼čma felaket bir ┼čey midir? Psikanalistlere g├Âre insan─▒n kendine ve topluma yabanc─▒la┼čmas─▒ bir problemdir; fakat bu, ki┼činin o s├╝re├žteki nevroz d├╝zeyine ve semptomlar─▒n niteli─čine ba─čl─▒d─▒r. Kendine yabanc─▒la┼čma ile s─▒k─▒ kom┼čulu─ču olan nevroz, yarat─▒c─▒l─▒k kabiliyeti belirgin olan sanat├ž─▒ ki┼čiliklerde belirli dozlarda hep vard─▒r. Rollo MayÔÇÖa kal─▒rsa nevrozun sanat├ž─▒daki varl─▒─č─▒, kendisine Tanr─▒ÔÇÖn─▒n ba─č─▒┼člad─▒─č─▒ ÔÇťiyi belalardanÔÇŁ biridir ve yarat─▒c─▒l─▒─č─▒n da ba┼člang─▒c─▒d─▒r. Yarat─▒c─▒ yazarlar, yabanc─▒la┼čmay─▒ orta d├╝zeyde (bazen dalgalanmalarla, bazen Tezer ├ľzl├╝ gibi u├žlara yak─▒n) ├žoklukla ya┼čarlar.

─░nsan─▒n─▒n kendili─či ile kar┼č─▒la┼čmas─▒, kimli─čiyle y├╝zle┼čmesi; daha ├Âtede varl─▒─č─▒yla tan─▒┼čmas─▒ i├žin orta d├╝zeyde bu s├╝reci ya┼čamas─▒ gerekti─či d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Kendine yabanc─▒la┼čma, delili─čin k─▒y─▒lar─▒nda dola┼čmad─▒r bir bak─▒ma; belki de ki┼činin kendisini aramaya ├ž─▒kmas─▒d─▒r. Kim bilir?

Bizde bu konuya ciddi olarak kafa yoran Ali ┼×eriat├« (vef. 1987) ve Fethi Benslama (d. 1951)ÔÇÖd─▒r. Al─▒nt─▒lad─▒─č─▒n─▒z tespitlerde ufkumuzu a├žan da Sosyolog Ali ┼×eriatiÔÇÖdir. Kitapta ayr─▒nt─▒l─▒ de─činildi.

─░nsan─▒n anadilinden ve asal k├╝lt├╝r├╝nden kopar─▒lma giri┼čimlerine maruz kalmas─▒, k├╝lt├╝rel kimli─čini veya aidiyet ┼čifrelerini kaybetmesi, bunun yol a├žt─▒─č─▒ kimlik ├žat─▒┼čmalar─▒n─▒n alt─▒nda ezilmesi de bir t├╝r yabanc─▒la┼čmad─▒r. Bu t├╝rdeki yabanc─▒la┼čma i├žin k├╝lt├╝rel yabanc─▒la┼čma; yani k├╝lt├╝rel kimli─čine, milletine ve onun de─čerlerine yabanc─▒la┼čma diyebiliriz. Cumhuriyet d├Ânemi boyunca e─čitim sistemimizin problemli (d├╝r├╝st ve adil olmayan) insanlar ├╝retmesinin ve sistemin bir t├╝rl├╝ ─▒slah edilememesinin, ─▒slah te┼čebb├╝slerinde b├╝t├╝n iktidarlar─▒n aciz kalmas─▒n─▒n sebebi burada aranmal─▒d─▒r. ─░nsan─▒n varl─▒─č─▒n─▒ bir faniye arma─čan etmesi de derin bir yabanc─▒la┼čma sebebidir. Yabanc─▒la┼čman─▒n bu t├╝r├╝ bir ├Âncekinin hemen yamac─▒nda konu┼članm─▒┼čt─▒r. Bu t├╝r yabanc─▒la┼čman─▒n; yani bireyin bir fani taraf─▒ndan i┼čgal edilmi┼č benÔÇÖinin sosyal sonu├žlar─▒n─▒ 15 Temmuz 2016 gecesi millet├že ├žok vahim bir tecr├╝be ile ya┼čad─▒k.

─░nsan─▒n t├╝rl├╝ h├óllerini anlatan kurmaca metinlerin, onun bu h├óline kay─▒ts─▒z kalmas─▒ elbette d├╝┼č├╝n├╝lemezdi. Bu konu, T├╝rk ve d├╝nya edebiyat─▒nda ├žok├ža i┼členmi┼čtir. KafkaÔÇÖn─▒n D├Ân├╝┼č├╝mÔÇÖ├╝ bu konuda yaz─▒lm─▒┼č bir ┼čaheserdir. Bizde O─čuz AtayÔÇÖ─▒n TutunamayanlarÔÇÖ─▒ ile Yusuf At─▒lganÔÇÖ─▒n Aylak AdamÔÇÖ─▒, Ferit Edg├╝ÔÇÖn├╝n Hakk├óriÔÇÖde Bir MevsimÔÇÖi, Latife TekinÔÇÖin Sevgili Ars─▒z ├ľl├╝mÔÇÖ├╝, V├╝sat O. BenerÔÇÖin Buzul ├ça─č─▒n─▒n Vir├╝s├╝, Bilge KarasuÔÇÖnun GeceÔÇÖsi, Hasan Ali Topta┼čÔÇÖ─▒n G├ÂlgesizlerÔÇÖi ve G├╝ray S├╝ng├╝ÔÇÖn├╝n ├žo─ču romanlar─▒ bu ├žer├ževede an─▒labilir. Rasim ├ľzde├ÂrenÔÇÖin son a┼čk ├Âyk├╝lerinde de kahramanlarda yo─čun bir yabanc─▒la┼čma vard─▒r.

– Yazar, kurmaca eserler yazarken bir nevi par├žalanm─▒┼č kimli─čini mi in┼ča etmektedir?

– Bize g├Âre yazar, eserini bu ama├žla yazmaz / yazmamal─▒d─▒r ama sonu├žta yazar─▒n kimli─či ve ki┼čili─či ┼čuras─▒ndan buras─▒ndan eserine bula┼č─▒r. Yazarlar ├žoklukla nevrozludur demi┼čtik. Bunu olumsuzlama anlam─▒nda s├Âylemiyorum. Esasen yarat─▒c─▒ yazarlar─▒n kabulleri; geleneksel toplumun al─▒┼čkanl─▒klar─▒yla, ya┼čama tercihleriyle, resmi g├Âr├╝┼č├╝n sunumlar─▒yla, bazen de─čerler sistemiyle ├žok yerde ├Ârt├╝┼čmez. ├ľzellikle ÔÇťrenkleriÔÇŁ alg─▒lamada yazar mutlak bir alg─▒ farkl─▒l─▒─č─▒ i├žindedir. Bu, sanat├ž─▒lar─▒n farkl─▒ pencereleri kullanabilmesi ile ilgili bir keyfiyettir. Mesela toplumun kara g├Ârd├╝─č├╝n├╝ yazar lacivert g├Ârebilir; beyaz g├Ârd├╝─č├╝n├╝ gri g├Ârebilir. O ÔÇťherkesÔÇŁ de─čildir hi├žbir zaman. Sanat├ž─▒ ÔÇťba┼čkalar─▒n─▒nÔÇŁ bakt─▒─č─▒ yerden bakmaz; dolay─▒s─▒yla onlar─▒n g├Ârmedi─čini g├Âr├╝r. Par├žalanm─▒┼č kimlikler de s─▒radan bir hayat─▒ olan insanlar de─čildir. Yazarlar─▒n buralara y├Ânelmelerinin alt─▒nda bunlar vard─▒r.

– Bat─▒ felsefesinden al─▒nd─▒─č─▒ s├Âylenen yabanc─▒la┼čma ve varolu┼č├žuluk gibi kavramlar, Do─ču felsefesinde yok muydu? Veya b├Âyle bir d├╝┼č├╝nce ya┼čam ┼čekli vard─▒ da ad─▒ m─▒ farkl─▒yd─▒?

– Kitapta da de─čindim; modernizm, BenÔÇÖin bayra─č─▒n─▒ varl─▒kÔÇÖ─▒n burcuna dikerek bir nefsiemmare imparatorlu─ču kurdu ve insanl─▒─č─▒ ├ž─▒kmaza soktu. Varolu┼č├žuluk ve postmodernizm gibi y├Ântemler; Bat─▒ medeniyetinin do─čurdu─ču problemlerin (kapitalin insan─▒ teslim almas─▒) insan─▒n varl─▒─č─▒n─▒ tehdit eder boyutlara varmas─▒ sonucunda, d├╝┼č├╝nce adamlar─▒n─▒n nefes almak i├žin a├žt─▒─č─▒ pencerelerdir. J. P. Sartre ve M. Heidegger, Gabriel Marcel, F. Nietzsche, Karl Jaspers, S. Kierkegaard, M. Merleau-Ponty gibi d├╝┼č├╝nen insanlar, 19. yyÔÇÖ─▒n ortalar─▒nda bir aray─▒┼ča girdi ve insan─▒n varl─▒─č─▒n─▒ kurtarman─▒n yollar─▒n─▒ arad─▒. Denilebilir ki varolu┼čsal problemler ve onun art├ž─▒s─▒ meseleler (varolu┼č├žuluk, yabanc─▒la┼čma, ├Âteki, ba┼čkas─▒, Freud ve talebelerinin bir sorunsal─▒ olan BenÔÇÖin ├╝retti─či problemler vb) Bat─▒ÔÇÖda bir medeniyet krizine ba─čl─▒ olarak ortaya ├ž─▒kt─▒.

Varl─▒k problemine ili┼čkin ├žal─▒┼čmalar elbette bizde de vard─▒ fakat bu bir medeniyet krizine mebni de─čildi. Bu ├Ânemli. Dolay─▒s─▒yla konunun yabanc─▒la┼čma boyutu da ortalarda yoktu. Buna ihtiya├ž yoktu ├ž├╝nk├╝. Son iki y├╝zy─▒lda ise medeniyetimizin varl─▒─č─▒ tehlikede idi zaten. Bizdeki ├žal─▒┼čmalara gelince; T├╝m zamanlar─▒n en hay─▒rl─▒ adamlar─▒ndan biri kabul edilen Harun Re┼čid (775-785)┬á d├Âneminde Ba─čdatÔÇÖta kurulan ÔÇťriyazi ilimler ara┼čt─▒rmalar─▒ÔÇŁ diyebilece─čimiz Beyt├╝ÔÇÖl Hikme (Bilgelik Evi) var. Sonralar─▒ X. y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda TunusÔÇÖun Kayrevan ┼čehrinde Beyt├╝ÔÇÖl-HikmeÔÇÖnin bir benzeri kuruldu. Bu merkezlerde ontolojik tart─▒┼čmalar yan─▒nda; matematik, geometri, astronomi, felsefe ve mant─▒k ilimleri g├Âzde ilimlerdi. Buralarda; m├╝ellifler, m├╝tercimler, k├ótipler, m├╝stensihler (kitaplar─▒ teksir edenler), verr├óklar (k├ó─č─▒t uzmanlar─▒) yeti┼čti.

M├╝stakil olarak felsefi alanda derinle┼čen bir hareket daha var: X. yyÔÇÖda ─░hva-n─▒ Safa hareketi, varl─▒k konusunu mesele olarak ele alan ├Ânemli bir harekettir. (Bunlara Yeni Eflatuncular da deniliyor) Hareketin; Zencan├«, Nehrac├╗r├«, Avfi, Zeyd b. Rifaa gibi filozoflar─▒, o zaman─▒n ┼čartlar─▒nda derin -teolojik ve ontolojik- tart─▒┼čmalar yapt─▒lar. Yakla┼č─▒k iki y├╝zy─▒l etkili olan ve varl─▒k konusunu, bilgiyi ve ahlak─▒ (kaynaklar─▒ ba─člam─▒nda) derinlemesine tart─▒┼čan el-Kind├«, ─░. Sina, Farab├«, ─░. R├╝┼čt, S├╝hreverdi, Kudbeddin ┼×iraz├«, Nasreddin T├╗s├« gibi Me┼č┼ča├«lerÔÇÖi anmazsak olmaz. Ariosto ekol├╝nden gelen Me┼č┼ča├«ler, ─░hfan-─▒ SafaÔÇÖdan etkilenmi┼člerdir. B├Âyle ├Ânemli bir felsef├« harekettir ─░hvan-─▒ Safa.

Malumdur; End├╝l├╝s d├Ânemi, ayd─▒nlanma ├ža─č─▒ kabul edilir ve Bat─▒, ─▒┼č─▒─č─▒, bu co─črafyada yeti┼čen M├╝sl├╝man bilginlerden ald─▒. Bu konuda Bat─▒l─▒ entelekt├╝eller de hemfikirdir. Ne olduysa Bat─▒ y├╝kseldi, ─░slam toplumlar─▒ d├╝┼č├╝┼če ge├žti. Ne oldu─ču belli asl─▒nda: Bize g├Âre GazaliÔÇÖnin Tehaf├╝tÔÇÖte Me┼č┼ča├«leri ele┼čtirirken kulland─▒─č─▒ sert ├╝slup, sonralar─▒ ÔÇťasl─▒nda Gazal├«ÔÇÖnin ─░bni Sina ve ─░bni R├╝┼čt gibi filozoflar─▒ tekfir etti─čiÔÇŁ ┼čeklinde yorumland─▒. ─░lerleyen zamanlarda GazaliÔÇÖye olan itimatla felsefe, mant─▒k gibi akl├« ilimlere iyi g├Âzle bak─▒lmamas─▒ d├╝┼č├╝nce d├╝nyam─▒z ad─▒na b├╝y├╝k bir talihsizlik olmu┼čtur. 17ÔÇÖnci yyÔÇÖ─▒n ortalar─▒ndan itibaren medreselerden felsefenin ve matemati─čin kald─▒r─▒lmas─▒na kadar vard─▒ i┼č. Bize g├Âre inhitat─▒n temelinde riyazi ilimlerin g├Ârd├╝─č├╝ bu muamele vard─▒r.

B├╝t├╝n Zamanlarda ─░ktidarda Olan

– Kitab─▒n─▒zda se├žti─činiz yazarlar─▒n ontolojik, pisikanalitik incelemesini yapt─▒─č─▒n─▒z ├Âyk├╝leri i├žinde Rasim ├ľzden├ÂrenÔÇÖin Uyumsuzlar kitab─▒ndaki ├Âyk├╝leri inceleme ├Ârne─či olarak se├žmi┼čsiniz. Zor ve ├žok katmanl─▒ ├Âyk├╝lerdi Uyumsuzlar.┬á ┼×├Âyle bir al─▒nt─▒yla ÔÇť├ľyk├╝lerin temas─▒ evrensel olunca konu daha da ├Ânem kazan─▒yor. Rasim ustan─▒n ÔÇťVar olu┼čumuzun en dibinde mevcut bulunan temelin, asal unsurun a┼čk ve ├Âl├╝m oldu─čunu s├Âyl├╝yoruz (AD, s. 206)ÔÇŁ ifadesini al─▒nt─▒laman─▒zdan hareketle soray─▒m: A┼čk ve ├Âl├╝m varolu┼čun temeliyse ya┼čanan ve yaz─▒lan b├╝t├╝n hik├óyelerimiz veya ├Âyk├╝lerimiz, romanlar─▒m─▒z ve ┼čiirlerimiz bu iki unsurun farkl─▒ versiyonlar─▒ olarak m─▒ do─čar sizce?

– D├╝nyada en b├╝y├╝k hakikat ├Âl├╝md├╝r. ─░ktidar─▒ hi├žbir zaman elinden al─▒namayacak tek otorite ├Âl├╝md├╝r. O, b├╝t├╝n zamanlarda -muktedir olarak- hep iktidardad─▒r. ─░nsan─▒ genelde d├╝nyaya ├Âzelde kendine yabanc─▒la┼čt─▒ran birincil hakikat de ├Âl├╝md├╝r. Yarat─▒c─▒ yazarlar─▒n ve ├╝retken sanat├ž─▒lar─▒n yarat─▒c─▒l─▒k kayna─č─▒ da ├Âl├╝md├╝r. Tanr─▒ÔÇÖn─▒n insanlara ba─č─▒┼člad─▒─č─▒ en b├╝y├╝k ba─č─▒┼č da yine ├Âl├╝md├╝r. D├╝nyan─▒n b├╝t├╝n bir ├Âmr├╝nde insan─▒n (├Âzellikle felsefenin) ana meselesi ├Âl├╝md├╝r. ├ťzerinde en ├žok kitap yaz─▒lan, tema olarak en ├žok i┼členen ve k─▒yamete kadar da i┼členecek olan ve yine de bitirilemeyecek olan da ├Âl├╝md├╝r. ┼×imdi siz bu c├╝mlelerimizin -temel c├╝mlelerin y├╝klemlerinin- soluna ÔÇśa┼čkÔÇÖ─▒ ekleyin; sonra c├╝mleleri ÔÇťÔÇŽa┼čk ve ├Âl├╝md├╝rÔÇŁ diye bitirin, sorunun cevab─▒ ├ž─▒kar.

– Bana Hik├óye Anlat/ma adl─▒ kitab─▒n─▒zda K├Ây Enstit├╝lerince yeti┼čtirilmi┼č yazarlar i├žin ÔÇťK├Âyl├╝lerin anlat─▒lmas─▒ ile k├Âyc├╝l├╝k yap─▒lmas─▒ farkl─▒ ┼čeylerdir.ÔÇŁ S├Âz├╝n├╝z├╝ biraz a├žsak neler s├Âylersiniz? Buna ba─čl─▒ olarak ÔÇťToplumcu Ger├žek├žilerÔÇŁ dedi─čimiz grubun yazd─▒klar─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒p ele┼čtiriyorsunuz. ├ľne s├╝rd├╝─č├╝n├╝z neden ise anlatt─▒klar─▒n─▒n ger├žek├ži olmamas─▒. Kurmaca zaten ger├že─čin farkl─▒ anlat─▒lmas─▒ de─čil mi? Burada sizi huzursuz eden ┼čey nedir? ÔÇťKan─▒rt─▒lan, dokusu tahrip edilen hik├óyelerÔÇŽÔÇŁ dedi─činiz ┼čeyler nelerdir?

– K├Âyl├╝lerin anlat─▒lmas─▒, bu insanlar─▒ kendi do─čal ya┼čant─▒lar─▒ i├žinde e─čip b├╝kmeden veya tali hesaplarla bozmadan nas─▒l iseler ├Âyle anlat─▒lmalar─▒; k├Âyc├╝l├╝k yapmak ise tali hesaplarla k├Âyl├╝leri kendi kafam─▒zdaki ┼čablona oturtmaya ├žal─▒┼čmakt─▒r. Anadolu insan─▒n─▒ anlatmay─▒ onlar─▒ mahalli a─č─▒zla konu┼čturmak olarak anlamak da k├Âyc├╝l├╝k yapmakt─▒r. Bu husus ├Ânemlidir ve bu insanlar─▒ anlat─▒rken dilde hassas ve se├žici olmak, dili ├Ânemseyen bir yazar i├žin olmazsa olmazlardand─▒r. Bu konuda ─▒srarl─▒y─▒m.

Sorunuzun ikinci k─▒sm─▒nda yakla┼č─▒m─▒m─▒z─▒n adland─▒r─▒lmas─▒nda bir d├╝zeltme yapmama izin: Bir ├Âyk├╝de anlat─▒lanlar─▒n ger├žek├ži veya ger├že─če ba─čl─▒ olmas─▒n─▒ beklemem. Tersine; t├╝m├╝yle d├╝┼čsel bir zemine yasl─▒ ├Âyk├╝lere daha ├žok ilgiliyim. Ortada ├žok iyi bir anlat─▒m varsa anlam─▒ bile ikinci plana atabilirim. Benim orada de─čindi─čim, ÔÇťtoplumsal ger├žek├žiÔÇŁ bir sloganla yola ├ž─▒kan yazarlar─▒n, belirledikleri zemine de ba─čl─▒ kalmamalar─▒d─▒r. O ├Âyk├╝lerdeki ar─▒za ger├žek├ži olup olmamalar─▒ de─čil, tali hedefler u─čruna yaslan─▒lan zeminin de h─▒rpalanmas─▒d─▒r. Tali hedefleri orada ideolojik kayg─▒lar (toplumu e─čitmek, de─či┼čtirmek, d├Ân├╝┼čt├╝rmek amac─▒yla yazmak ve metni bir ideale eklemlemek) olarak tespit ettim. ÔÇťKan─▒rtmaÔÇŁ dedi─čim buras─▒d─▒r.

– Hocam, edeb├« eserlerde ne anlat─▒ld─▒─č─▒ kadar nas─▒l anlat─▒ld─▒─č─▒ da ├žok ├Ânemli… Burada yazar─▒n dili kullanma yetisi devreye giriyor. T├╝rk├žeyi ├žok g├╝zel kullanm─▒┼čs─▒n─▒z. ├ľyk├╝leriniz; yapmac─▒kl─▒k, zorlama, betimleme yapaca─č─▒m diye a─čdal─▒, ├Âyk├╝y├╝ unutturan bir anlat─▒m olmadan ak─▒p gidiyor. ├ľyk├╝lerinizde yerel s├Âyleyi┼čleri, unutulmaya y├╝z tutmu┼č kelimeleri tam da yak─▒┼čan yerde kullan─▒yorsunuz. Baz─▒ ├Âyk├╝ ve romanlarda, kullanm─▒┼č olmak i├žin kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝─č├╝m├╝z bu yerel s├Âyleyi┼čler, baz─▒lar─▒nda e─čreti dururken sizin ├Âyk├╝lerinizde ÔÇťEvet tam da b├Âyledir, tam da b├Âyle s├Âylenir.ÔÇŁ diyoruz okurken. Dili kullanmak noktas─▒nda yazma yolundaki adaylara ├Ânerileriniz nelerdir?

– Dil, yazar─▒n yazar kimli─činin ba┼čat belirleyicisidir. Dil, yazar─▒n ┼čerefidir. Dili do─čru kullanmak i├žin dile h├ókimiyet gerekir. Bu da yeterli bir kelime hazinesine sahip olmaktan ge├žer. 500 kelimeyle ├Âyk├╝-roman yaz─▒lamaz. Yaz─▒l─▒rsa da zaman eler onu. Bunun i├žin gen├ž arkada┼člara ├Ânerim, K├╝t├╝phanelerinde; T├╝rk├ženin en az ├╝├ž s├Âzl├╝─č├╝ne (biri Osmanl─▒ T├╝rk├žesi), deyimler s├Âzl├╝─č├╝ne, T├╝rk├že veya K├╝rt├že masallara, Dede Korkut Hik├óyelerine sahip olmalar─▒n─▒; dili ├žok iyi kulland─▒─č─▒ tescillenmi┼č (A. Ha┼čim -nesirleri-, R. H. Karay, C. ┼×ahabeddin, S. Nazif,┬á A. ┼×. Hisar, C. Meri├ž vb.) yazarlar─▒ ├Âncelikle okumalar─▒d─▒r.

– K─▒ymetli ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒z ve bu s├Âyle┼či vesilesiyle bizi ayd─▒nlatt─▒─č─▒n─▒z i├žin te┼čekk├╝r ediyorum hocam.

Ben te┼čekk├╝r ederim. S├Âyleyene de─čil s├Âyletene bak derler.

S├Âyle┼činin yap─▒ld─▒─č─▒ tarih: Kas─▒m 2017 Kaynak Ôľ║T├╝rk Dili Ocak 2018 say─▒ 793