K├ómil B├ťY├ťKER

HÂTEM TÂYÎ HİKÂYELERİ HAKKINDA
Hakikatle, efsane aras─▒na s─▒k─▒┼čm─▒┼č bir isim olan H├ótem-i T├óyi ├ž─▒kaca─č─▒ uzun yolculu─čun ba┼č─▒nda sanki sonunu bilircesine ba┼čl─▒ktaki c├╝mleyi s├Âyl├╝yor: Ya taht olayd─▒ ya baht!..H├ótem, yolculu─čunu: ÔÇťHo┼č! ┼×imdi, bu da aln─▒m─▒za yaz─▒lm─▒┼č demek kiÔÇŽ Bu seyahati tamamlarsak nicelerinin derdine derman olup arzular─▒n─▒ defetmeye sebep olmu┼č oluruz.B├Âyle olduktan sonra ben dahi bu yolda ├žal─▒┼č─▒r─▒m. Ya taht ola ya da baht!ÔÇŁ c├╝mleleri ile tan─▒ml─▒yorÔÇŽ

Cahiliye d├Âneminin c├Âmertli─či ile ├╝n salm─▒┼č ┼čairi, Tay kabilesinin reisiH├ótem-i T├óy├«, kimi zaman devlet adam─▒, kimi zaman edip, kimi zaman halkiyat├ž─▒, kimi zaman da ya┼čayan ve ya┼čat─▒lan muhayyel bir halk kahraman─▒ olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar.
H├óz├óD├ósit├ón-─▒ H├ótemT├óy├« isimli eser de Basra padi┼čah─▒ olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan H├ótem-i T├óy├«ÔÇÖninhik├óye i├žinde hik├óye hikmet i├žinde hikmet bar─▒nd─▒ran yolculu─čunu anlat─▒yor. Osmanl─▒caÔÇÖdan yaz─▒-├ževiri olarak T├╝rk├žeÔÇÖye Recep SeyhanÔÇÖ─▒n kazand─▒rd─▒─č─▒ eser Bilge K├╝lt├╝r Sanat yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan H├ótemT├óyi Hik├óyeleri (Ekim 2016, 173 s.) ismiyle yay─▒mland─▒.
Her ne kadar ─░slam ├Âncesi cahiliye d├Ânemden bir ┼čair olarak nam salsa da H├ótemT├óy├« c├Âmertlik, ho┼čg├Âr├╝, tevazu, sadakat, iffet, vefak├órl─▒k gibi erdemlerde hassasiyet g├Âsteren bir ki┼či olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor. Cahiliyenin ├žirkinliklerine bula┼čmad─▒─č─▒ ise yine ├ževirenin ├Âns├Âz├╝nde zikredilmektedir. Bunlardan dikkat ├žekici olan─▒ eserin giri┼činde H├ótemÔÇÖin k─▒z─▒ Seff├óne ile ilgili nakledilen bahistir. ┼×u sat─▒rlar nakledilir: ÔÇťHz. Ali kumandas─▒nda Tay kabilesi ├╝zerine g├Ânderilen bir seriyye taraf─▒ndan esir al─▒narak MedineÔÇÖye getirildi─činde (Seff├óne) Res├╗l-i EkremÔÇÖe ÔÇťH├ótem et-T├óy├«ÔÇÖnin k─▒z─▒ÔÇŁ oldu─čunu s├Âyleyip onun hat─▒r─▒ i├žin serbest b─▒rak─▒lmas─▒n─▒ istirham etmi┼č. Hz. Peygamber de ondan babas─▒n─▒n vas─▒flar─▒n─▒ saymas─▒n─▒ istemi┼č. Seff├óneÔÇÖnin bunlar─▒ anlatmas─▒ ├╝zerine ÔÇťsenin baban ─░sl├ómÔÇÖ─▒n telkin etti─či faziletlerle s├╝sl├╝ bir adamd─▒ÔÇŁ diyerek onun serbest b─▒rak─▒lmas─▒n─▒ emir vermi┼čtir.ÔÇŁ (s.8) H├ótemÔÇÖin anlat─▒lan vas─▒flar─▒ nedeniyle de cahiliye d├Ânemindeki pek ├žok simadan ayr─▒ tutulmas─▒ gerekti─či muhakkakt─▒r.
Halkiyat metinleri i├žinde yer alan destanlar, menak─▒bn├ómeler gibi metinlerde de s─▒k├ža g├Ârd├╝─č├╝m├╝z i├ž i├že ge├žmi┼č, birbirini tamamlayan hik├óyelerden olu┼čan H├ótemT├óyiHik├óyeleri 1256/1840 tarihli matbu bir n├╝sha esas al─▒narak haz─▒rlanm─▒┼č. Yer yer ta┼čbask─▒ n├╝shalar ile de kar┼č─▒la┼čt─▒rma yap─▒larak eser haz─▒rlanm─▒┼č.
Hik├óye c├Âmertli─či ile ├╝n salm─▒┼č H├ótemÔÇÖin yine en ┼č├Âhret buldu─ču alana d├Ân├╝k olarak c├Âmertli─či ├╝zerinden hikayele┼čtirilerekba┼čl─▒yor. Hik├óyenin kahraman─▒ olan H├ótemT├óyi BasraÔÇÖn─▒n Padi┼čah─▒d─▒r. ├ľyle ki ├╝lkesinde huzur, sevin├ž, ne┼če h├ókimdir. ├ľylesine c├Âmert bir padi┼čaht─▒r ki Hz. ├édemÔÇÖden onun zaman─▒na kadar hi├žbir kimse c├Âmertli─či ile me┼čhur olmu┼č de─čildir. ├ľyle ki vesika ile gelen herkese 1000 alt─▒ndan az ihsan etmemektedir. Her geleni ihsana bo─čan, c├Âmertli─či ├╝lke s─▒n─▒rlar─▒n─▒ a┼čm─▒┼č H├ótemÔÇÖe Rum, Arap, Acem diyarlar─▒ndan say─▒s─▒z insan gelir, vesika ile huzura ├ž─▒karlar ve 1000 alt─▒n al─▒r giderler. Bu durumu kullanan istismar edenler yok mudur? Elbette vard─▒r. Bunlardan birisi de C├╝neyd├╝ÔÇÖl-C├╝nadÔÇÖd─▒r. O vesikalarda yapt─▒─č─▒ tahrifat ile s├╝rekli saray─▒ a┼č─▒nd─▒rm─▒┼čt─▒r. Ta ki 40.000 alt─▒ndan sonra i┼čin asl─▒ ortaya ├ž─▒kana kadar. Bu yap─▒lan sahtek├órl─▒─ča kar┼č─▒ itiraf├ž─▒ olan C├╝neyd yine de H├ótemT├óy├«ÔÇÖnin aff─▒na ve c├Âmertli─čine mazhar olmaya devam etmi┼čtir.
Basra Padi┼čah─▒H├ótemT├óyi taht─▒na gururla kurulup ÔÇścihan saray─▒nda benden c├Âmert birisi var m─▒?ÔÇÖdedi─činde sa─č yan─▒ndaki vezir ÔÇśsizden on kat daha c├Âmert birisi varÔÇÖ der. H├ótem, b├Âyle bir cevaba tahamm├╝l g├Âsterecek de─čildir ama kibrin ├╝st├╝ne bina edilmi┼č bir c├Âmertlik onu rahats─▒z etmi┼čtir. Hik├óyeyi hikmetli bir yolculu─ča d├Ân├╝┼čt├╝ren sefer haz─▒rl─▒─č─▒ da bu safhadan sonra ba┼čl─▒yor.
Yolculuk i├žin ilk i┼čaret edilen adres Rey ┼čehridir. Burada bir k─▒z Padi┼čah sadece ÔÇť┼čeyÔÇÖenlillah (Allah i├žin bana yard─▒m, derdime ├žare)ÔÇŁ diyenlere 1000 alt─▒n vermektedir. Bu kelime ne kadar s├Âylenirse alt─▒n say─▒s─▒ misli ile artmaktad─▒r. Vezirler H├ótemÔÇÖin ┼ča┼čk─▒nl─▒─č─▒na ve ├Âfkesine ra─čmen onun ihsan─▒n─▒n ise ancak tezkire ile oldu─čunu ifade etmekten ├žekinmezler. Ancak H├ótem kendi hakikatini bulduracak aylarca s├╝recek yolculuk i├žin yola ├ž─▒kmaya karar vermi┼čtir bileÔÇŽ
Yolculuk,H├ótemÔÇÖin, ─░brahim Edhemv├óritac ├╝ taht─▒n─▒ bir s├╝reli─čine de olsa terk etmesi ile ba┼čl─▒yor. Hz. Ali Menk─▒beleri, Hz. ─░sa ile NaturHik├óyesi hep olay ├Ârg├╝s├╝ i├žerisinde yer al─▒yor. ─░lk yolculuk Rey ┼čehrine Ban├╗ SultanÔÇÖa do─čru yap─▒l─▒yor. ─░kinci yolculuk Kandel├╝sya ┼čehrine, ├╝├ž├╝nc├╝ yolculuk TaberistanÔÇÖa yap─▒l─▒yor. Burada ├ém├ó Arap ile bulu┼čma ger├žekle┼čiyor. D├Ârd├╝nc├╝ yolculuk BabilÔÇÖe yap─▒l─▒rken burada ├çama┼č─▒rc─▒ ile bulu┼čuluyor. Be┼činci yolculuk Bedeh┼čanÔÇÖa yap─▒l─▒yor ve burada H├ótemEskici ile bulu┼čuyor. Alt─▒nc─▒ yolculuk ise HorasanÔÇÖa yap─▒l─▒yor. H├ótem orada ┼×eyhle bulu┼čuyor.
ÔÇťMe─čer ├žok gezenlerin ├žok bildi─čiÔÇŁ(s.129) bir yolculukta son basamaktaÔÇťBen yol zahmetine katlan─▒p var─▒p sual eyledim. O da beni ba┼čka diyara att─▒.ÔÇŁder H├ótem. Sordu─ču sorular cevaps─▒z kal─▒rken bir yandan yeni sorular onu yeni diyarlara savurmu┼čtur.
Sonuncu basamaktan, ilk sorusuna cevap arad─▒─č─▒ basama─ča do─čru b├╝t├╝n m├╝┼čk├╝llerini ├ž├Âzerek d├Ânen H├ótemT├óyi asl─▒nda okura da ayna tutuyor. H├ótemT├óyiÔÇÖninhik├óyesi asl─▒nda sizin, bizim, hepimizin kay─▒p hik├óyesi. O y├╝zden der ki:
ÔÇťDinlersen serg├╝ze┼čt-i dil-i peri┼čan─▒m benim
H├ók-i p├óye nakledem bir bir a sultan─▒m benimÔÇŁ(s.167)
_______________________________
Ôľ║Hece Dergisi, Say─▒ 250, Ekim 2017