G.Tuba ÇELİK-YAZMAK VE ZİHNİN EVRENSEL KATMANLARI

(Bana Hik├óye Anlat-ma Hakk─▒nda Bir De─čerlendirme)

29 Ekim 1998ÔÇÖde New YorkÔÇÖtaki Christie M├╝zayede SalonuÔÇÖda bin y─▒ll─▒k, k├╝├ž├╝k, k├╝f tutmu┼č ve rengi solmu┼č bir elyazmas─▒ dudak u├žuklat─▒c─▒ ve beklentilerin iki kat─▒ bir fiyata, iki milyon dolara sat─▒l─▒r.

Bu elyazmas─▒ bug├╝n bilinen ad─▒yla Ar┼čimed PalimpsestiÔÇÖdir. Palimpsest, sonradan ├╝zerine yaz─▒lan yaz─▒n─▒n bir ├Âncekini sildi─či elyazmas─▒na verilen isimdir. Palimpsestler bir katmanla┼čt─▒rma (silme ve ├╝st├╝ne yazma) s├╝reciyle yarat─▒l─▒r ama palimpsestlerin sonraki ku┼čaklara bu kadar ilgin├ž gelmesinin sebebi tir┼čedeki ilk yaz─▒ silinmi┼č g├Âr├╝nse de ├žo─ču zaman tam olarak silinmemi┼č olmas─▒d─▒r. ─░lk yaz─▒n─▒n hayaletimsi izi, kalan m├╝rekkepteki demirin havadaki oksijenle temas etmesi sonucu ortaya ├ž─▒kan k─▒rm─▒z─▒/ kahverengi oksit y├╝z├╝nden sonraki y├╝zy─▒llarda yeniden zuhur eder. Dolay─▒s─▒yla orta├ža─č palimpsest├žili─či Ar┼čimed palimpsestinde oldu─ču gibi kadim metinleri silmekten ziyade, asl─▒nda paradoksal olarak gelecek ku┼čaklar i├žin muhafaza etmi┼čtir.

─░nsan zihni de palimpsestvari bir yap─▒da ├žal─▒┼č─▒r. Fikirlerin, imgelerin, hislerin sonu gelmez katmanlar─▒ beyne ─▒┼č─▒k kadar yumu┼čak bir ┼čekilde ├ž├Âkm├╝┼čt├╝r. Her dizi ├Âncesindekileri yok ediyor gibi g├Âr├╝n├╝r. Ama asl─▒nda her biri sonsuz bir atmosferde muhafaza edilmektedir. Nas─▒l ki palimpsestlerin alttaki katmanlar─▒ kimyasal veya dijital reakt├Ârlerce diriltilmeye a├ž─▒ksa zihin palimpsesti de ├Âl├╝m saati, humma, afyon aray─▒┼člar─▒ veya herhangi bir g├╝├žl├╝ ihtila├ž m├╝nasebetiyle her an canlanmaya haz─▒rd─▒r.
Yazma s├╝recini de bir palimpsestle┼čtirme olarak adland─▒rmak istiyorum. ├ç├╝nk├╝ palimpsest, zorunlu olarak kesin bitmemi┼člik i├žerir. Daima alacakaranl─▒kt─▒r ve yeni yorumlara m├╝saittir. Yazarken ├Âzelde kendi ki┼čisel varl─▒k d├╝nyam─▒z─▒ yans─▒t─▒yor olsak da yazd─▒─č─▒m─▒z her ┼čey psikolojik, sosyolojik, felsefi, evrensel ya da bilin├ž ├Âtesi alanlarda farkl─▒ farkl─▒ okumalara mahal vermektedir.
Hen├╝z kitab─▒ olmayan biz gen├ž ├Âyk├╝c├╝lere ├žok s─▒k s├Âylenen bir c├╝mledir: ÔÇťSadece ├Âyk├╝n├╝z├╝ yaz─▒p geri ├žekilmeyin. Kitap yaz─▒lar─▒yla, kuramsal yaz─▒larla bu alana emek verin.ÔÇŁ ├ľyk├╝ ├╝zerine d├╝┼č├╝nmek, ├Âyk├╝c├╝y├╝ daima ├Âne ├ž─▒kar─▒r. Ona bir a─č─▒rl─▒k ve karizma verir. Recep Seyhan da ├Âyk├╝ ├╝zerine d├╝┼č├╝nen ├Âyk├╝c├╝lerden. Yaz─▒m─▒zda Recep SeyhanÔÇÖ─▒n ontolojik/ psikanalitik tahlillerinden olu┼čan Bana Hikaye Anlat-ma adl─▒ son kitab─▒na de─činece─čiz.
SeyhanÔÇÖ─▒n bu yaz─▒lar─▒n─▒n sadele┼čtirilmi┼č versiyonlar─▒n─▒ T├╝rk Edebiyat─▒, Hece, Mahalle Mektebi gibi dergilerden takip ediyorduk. Analizlerin hacimli olmas─▒ dergi sayfalar─▒n─▒ a┼č─▒yordu ku┼čkusuz. Kitaba dair yazarken ├Âzellikle ikinci b├Âl├╝mden ba┼člamak istiyorum zira bu b├Âl├╝m kitab─▒n merkezini olu┼čturuyor. Yazar; Rasim ├ľzden├ÂrenÔÇÖin Kapal─▒ A┼čk ├ľyk├╝leri, Bahtiyar ArslanÔÇÖ─▒n Lacivert ├Âyk├╝s├╝, Hasan Ali Topta┼čÔÇÖ─▒n Bin H├╝z├╝nl├╝ HazÔÇÖ─▒, Asl─▒ Erdo─čanÔÇÖ─▒n Mahpus ├Âyk├╝s├╝, Ahmet Sait Ak┼čayÔÇÖ─▒n Cape Town ├ľyk├╝leri, Hasibe ├çerkoÔÇÖnun LeylaÔÇÖs─▒, Emine BatarÔÇÖ─▒n Isl─▒kla ├ça─čr─▒lanÔÇÖ─▒, G├╝ray S├╝ng├╝ÔÇÖn├╝n D├╝┼č Kesi─či roman─▒ ve son olarak Kamil Ye┼čil/ Yank─▒s─▒n─▒n Pe┼činde, Mihriban ─░nan Karatepe/ Aram─▒zda, Yunus Emre ├ľzsaray/ Kefendeki Misket kitaplar─▒ ├╝zerinden analizler yap─▒yor. Yer yer yirmi kitap sayfas─▒n─▒ bulan analizlerin ciddi bir mesai gerektirdi─či okurken bile kendini belli ediyor. Yazar─▒n FreudÔÇÖun Yap─▒sal Ki┼čilik Kuram─▒, JungÔÇÖun Arketip kavram─▒, Ric┼ôurÔÇÖun Zaman ve Anlat─▒ felsefesi, KleinÔÇÖin ├žocuk psikanalizi alan─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒, ThorndikeÔÇÖnin Etki Yasas─▒, Langer ve ArlowÔÇÖun metafor yorumlar─▒, HeisenbergÔÇÖin Belirsizlik ilkesi, DeridaÔÇÖn─▒n Yap─▒s├Âk├╝mÔÇÖ├╝, BaumanÔÇÖ─▒n Ak─▒┼čkan ModernÔÇÖi, BaudrillardÔÇÖ─▒n Simuslasyon Kuram─▒, KohutÔÇÖun Kendilik Psikolojisi, LevinasÔÇÖ─▒n felsefi yorumlamalar─▒, HeiddeggerÔÇÖin hakikat ve sanat ili┼čkisine getirdi─či yeni yakla┼č─▒mlar, LacanÔÇÖ─▒n benlik alg─▒s─▒, KierkegaardÔÇÖ─▒n Varolu┼č├žu felsefesi, EricsonÔÇÖun Psikososyal Geli┼čim Kuram─▒ÔÇÖna kadar geni┼č bir yelpazeye vak─▒f oldu─čunu g├Âr├╝yoruz. Seyhan analizleri esnas─▒nda arketiplere, imgelere, felsefi kavramlara, psikolojik ve sosyal kuramlara, yeri geldi─činde tasavvufa isabetli g├Ândermeler yap─▒yor.
Bir yaz─▒ ├╝zerinden ├Ârnek verecek olursak Emine BatarÔÇÖ─▒n Isl─▒kla ├ça─čr─▒lanÔÇÖ─▒n─▒ incelerken KierkegaardÔÇÖdan yola ├ž─▒karak varolu┼č felsefesini ele almas─▒, ayna metaforunun hem varolu┼čsal hem arketipsel anlam─▒n─▒ a├žmas─▒, oradan HeideggerÔÇÖin Dasein-ba┼čka DaseinÔÇÖler ili┼čkisini yorumlamas─▒, hemen ard─▒ndan Freud ve EricsonÔÇÖun psikolojik kuram─▒n─▒ ele al─▒p kahraman─▒ ├ž├Âz├╝mleme ├žal─▒┼čmalar─▒, en son KohutÔÇÖun Kendilik TeorisiÔÇÖni i┼čleyerek analizini bitirmesi amiyane tabirle s├Âyleyecek olursak her babayi─čidin harc─▒ de─čil. ─░kinci b├Âl├╝mdeki dokuz metnin hepsi bu ┼čekilde bir yo─čunlukla ilerliyor. Ele┼čtirmen say─▒m─▒z─▒n azl─▒─č─▒ zaten hepimizin malumu fakat b├Âyle ├žal─▒┼čmalar iyice nadirattan. Ben, bireysel okuma ve yazma ser├╝venimde de arketipleri, kolektif ya da ki┼čisel bilin├ž d─▒┼č─▒n─▒, sosyolojik durumlar─▒n etkisini olduk├ža ├Ânemserim. Yazma s├╝recini bir palimpsestle┼čtirme s├╝reci olarak d├╝┼č├╝nebilece─čimizi ├Âne s├╝rerken demek istedi─čim buydu. Ortaya konan bir metnin, belki yazar─▒n─▒n bile fark─▒nda olmad─▒─č─▒ noktalar─▒ hem felsefi hem psikolojik hem de sosyolojik alanlarda inceleyebilmeyi, palimpsestin silinen y├╝z├╝ne yeni bir ─▒┼č─▒k tutmak ve ke┼čfedilmeyi bekleyeni a├ž─▒─ča ├ž─▒karmak a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli buluyorum. SeyhanÔÇÖ─▒n bu analizlerinin bana palimpsesti ├ža─čr─▒┼čt─▒rmas─▒n─▒n esas sebebi; asl─▒nda yeni bir metin yazarken ya┼čanan silme/ kaz─▒ma/ ─▒┼č─▒k tutma olgusuydu. Seyhan kitaplar─▒, uzun hik├óyeleri ya da ├Âyk├╝leri incelerken g├Âr├╝nen metni kaz─▒yor ve alt─▒nda yatan insani ger├žekli─či evrensel bir birikimden yararlanarak bizlere sunuyor.
Kitab─▒n ilk b├Âl├╝m├╝nde kurmaca metinlerin do─ču┼ču, ├Âyk├╝ ile hik├óye fark─▒, hik├óyede sahicilik meselesi, AnadoluÔÇÖyu yazabilmeye dair tespitlerin oldu─ču yaz─▒lar yer al─▒rken ├╝├ž├╝nc├╝ ve son b├Âl├╝mde yazar─▒n at├Âlye ├žal─▒┼čmalar─▒ esnas─▒nda gen├ž ├Âyk├╝c├╝ler i├žin yazd─▒─č─▒ mektuplara yer veriliyor. Bu mektuplarda da zor bir ┼čey var: Emek vermek ve insan yeti┼čtirmek. Recep Seyhan, ilk eser olarak gelen anlat─▒lar─▒n neden ├Âyk├╝ say─▒lamayaca─č─▒ndan tutun dil i┼č├žili─čine, ├Âyk├╝de atmosfer meselesinden se├žici okumalar yapman─▒n ├Ânemine, metinler aras─▒c─▒l─▒─č─▒n imk├ónlar─▒ndan teknik problemlere bir├žok noktada gen├ž ├Âyk├╝c├╝lere yol g├Âsteriyor. Kitab─▒n ek b├Âl├╝m├╝ndeki iki yaz─▒ ise dizgiden sonra ortaya ├ž─▒km─▒┼č da, madem kitap bas─▒l─▒yor bunlar da oraya giriversin, denmi┼č gibi emanet duruyor.
Yine de Bana Hik├óye Anlat-ma sadece ikinci b├Âl├╝m├╝ ile bile yazar─▒n bug├╝ne kadar yapt─▒─č─▒ okumalar─▒n, yazd─▒─č─▒ ├Âyk├╝lerin hakk─▒n─▒ vermi┼č diyebiliriz.
_______________________________________________________________________┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á Ôľ║Bu ├žal─▒┼čman─▒n kayna─č─▒: ─░tibar dergisi, ┼×ubat 2018,┬á say─▒ 77
Yazar─▒n di─čer ilgili ├žal─▒┼čmalar─▒
Ôľ║Serazat Bir Kalemin D├╝nyas─▒: Metal ├çubuklar─▒n Dans─▒