FUNDA ├ľ. ERDO─×AN – Recep Seyhan ile “G├╝ne┼čin Do─čdu─ču Yerde” ├çer├ževesinde S├Âyle┼či

RECEP SEYHAN ─░LE ├ľD├ťL ALAN K─░TABI VE
├ľYK├ťC├ťL├ť─×├ť ├ťZER─░NE S├ľYLE┼×─░

– Efendim, ├Âncelikle sizi kutlamak istiyorum; Okur Kitapl─▒─č─▒ÔÇÖndan ├ž─▒kan ikinci kitab─▒n─▒z ÔÇťG├╝ne┼čin Do─čdu─ču YerdeÔÇŁ ile ESKADERÔÇÖin 2013 y─▒l─▒ hik├óye ├Âd├╝l├╝n├╝ kazand─▒n─▒z. ─░lk sorumu da ├Âd├╝ller ├╝zerine sormak isterim o halde: Sizce ├Âd├╝ller bir yazar i├žin ne ifade eder? Edebiyata ve yazara bir katk─▒s─▒ var m─▒d─▒r ├Âd├╝llerin?
├ľd├╝ller, yazar─▒n burnunun b├╝y├╝mesine yol a├žarsa olumsuz etki b─▒rak─▒r; ├ž├╝nk├╝ b├╝y├╝yen burun g├Âz├╝n g├Âr├╝┼č alan─▒n─▒ kapat─▒r; fakat kendisini geli┼čtirme ve yeni ├žal─▒┼čmalarda aynas─▒n─▒ ├žo─čaltma y├Ân├╝nde bir etkide bulunursa yazar─▒n direncine g├╝├ž katar.
– ÔÇťG├╝ne┼čin Do─čdu─ču YerdeÔÇŁ sizin ikinci ├Âyk├╝ kitab─▒n─▒z. ─░lk kitab─▒n─▒zla bunun aras─▒nda neredeyse 24 y─▒l var. Ni├žin bu kadar beklediniz ikinci kitap i├žin?

Bu 24 y─▒ll─▒k s├╝reye mahkemelik olan ve yar─▒m b─▒rakt─▒r─▒lm─▒┼č yurt d─▒┼č─▒ g├Ârevi, ├žok zaman─▒m─▒ alan e─čitim kurumlar─▒nda idarecilik ve ÔÇťAugsburgNotlar─▒ÔÇŁnda kaleme ald─▒─č─▒m bir hukuk m├╝cadelesi s─▒─čd─▒r─▒ld─▒ ki, bu s├╝re zarf─▒nda ┼čunu ├Â─črendim: B├╝rokrasi sanat─▒n d├╝┼čman─▒d─▒r. Ama sanat d─▒┼č─▒ alanlarda bo┼č durmad─▒m: Edeb├« Metinler I,II ad─▒yla (birinci ciltte ┼čiir, hik├óye, roman; ikinci ciltte di─čer t├╝rler) ders kitab─▒ yazd─▒m. ├ťstelik bu s├╝rede hik├óye yazamasam da hep notlar ald─▒m, daha sonra i┼člemek ├╝zere yaz─▒lacak hik├óyelerin malzemelerini toplad─▒m. Bu malzemelerden de ÔÇťG├╝ne┼čin Do─čdu─ču YerdeÔÇŁ kitab─▒ndaki ├Âyk├╝ler ortaya ├ž─▒kt─▒.

– Say─▒n Hocam, yak─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda ├Âyk├╝ ile hik├óyenin farkl─▒ kulvarlar oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. Sizin bu konudaki g├Âr├╝┼č├╝n├╝z nedir acaba?

├ľyk├╝ ile hikaye aras─▒nda n├╝ans dedi─čimiz ince bir ├žizgi vard─▒r. Hik├óye, i├žinde Do─čuÔÇÖnun anlat─▒m gelene─čine tekab├╝l eden bir tahkiye ├╝r├╝n├╝d├╝r ve geleneksel olanla daha i├ž i├žedir. Modern hik├óyenin ise ┼čeceresi Bat─▒ÔÇÖd─▒r. ├ľyk├╝, Bat─▒ÔÇÖdaki ÔÇťfictionÔÇŁun kar┼č─▒l─▒─č─▒d─▒r. Fiction, hayal ├╝r├╝n├╝ olana ve kurmacaya tekab├╝l eder ki bu hik├óyede de az ├žok b├Âyledir. Denilebilir ki hik├óyede de ├Âyk├╝de de kurmaca ve in┼ča unsuru ortakt─▒r. Hik├óyede farkl─▒ olarak anlat─▒c─▒, olay nakline daha yatk─▒n bir yerde durmaktad─▒r. Bu sebeple modern hik├óyeye ge├ži┼č s├╝recinde hik├óye n├ókilin (nakledenin) ve naklin g├Âlgesi alt─▒nda ya┼čam─▒┼čt─▒r. ├ľyk├╝ ┼čiir gibi imgelerle yaz─▒l─▒r. ├ľyk├╝n├╝n imgeleri; metaforlar, ├ža─čr─▒┼č─▒m ve hareket kabiliyeti olduk├ža geni┼č olan kelime veya s├Âz dizimleri h├ólinde ├Ân├╝m├╝zde akar. Nakilde gereksiz ayr─▒nt─▒lar bulunabilir ve imge yoktur. Anlat─▒c─▒ aya─č─▒na dola┼čabilecek bu riski ba┼čar─▒yla a┼čt─▒─č─▒nda, hayat─▒ndan kesitler sunulan kahraman─▒n hik├óyesiyle y├╝z y├╝ze geliriz. Hik├óye ile ├Âyk├╝ aras─▒ndaki di─čer en ├Ânemli fark, taraflar─▒n ÔÇťger├žekÔÇŁle ili┼čkilerinde ortaya ├ž─▒kar. Hik├óyede ger├žek, anlat─▒n─▒n daha fazla i├žindedir. Hik├óyenin ÔÇťger├žekÔÇŁ olandan kotar─▒ld─▒─č─▒n─▒, ├Âyk├╝n├╝n ise kendine mahsus bir ger├že─či bulundu─čunu s├Âyleyebiliriz. Hik├óye, ÔÇťki┼čilerÔÇŁin ger├žekle ili┼čkisine daha fazla sad─▒kt─▒r. Bir ├Âyk├╝de ki┼činin alt─▒ ├žizildiyse, o ├Âyk├╝de o ki┼činin hik├óyesi okuyucuya yans─▒mal─▒d─▒r. ├ľte yanda hik├óyede ÔÇťolay ├Ârg├╝s├╝ÔÇŁ dedi─čimiz olay─▒n veya durumun hiyerar┼čik diziminde (siz buna yap─▒sal dizin de diyebilirsiniz) kusursuzluk aran─▒r. ├ľyk├╝, b├╝t├╝n bu konularda daha serazatt─▒r, daha ├Âzg├╝rd├╝r. ├ľyk├╝ kendi ger├že─čini kendisi kurar. En ├Ânemli fark da buradad─▒r. Tam da bu sebeple ├Âyk├╝de anlat─▒lanlar─▒n ger├že─če uygunlu─ču denetlenemez boyutlardad─▒r. Ger├že─če uygunlu─čunun denetlenemez olu┼ču kurmaca metinlerde ortak bir ├Âzelliktir zaten. Buradan bak─▒ld─▒─č─▒nda hik├óyede anlat─▒lanlar─▒n inand─▒r─▒c─▒ olmas─▒ aranabilir fakat ├Âyk├╝n├╝n b├Âyle bir ba─člay─▒c─▒l─▒─č─▒ da yoktur. Bu ┼ču anlama geliyor; hik├óyede anlatt─▒klar─▒n─▒z─▒ ger├že─čin hizas─▒na getirmeye ├žal─▒┼čma ├žaban─▒z anlay─▒┼čla kar┼č─▒lanabilir fakat ├Âyk├╝, hayat─▒n ger├že─čine uygunluk veya onunla uyumluluk gibi bir kayg─▒ ta┼č─▒mad─▒─č─▒ndan onun inand─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒ ve sahicili─či kendi i├ž disiplininde kendi ikliminde, anlat─▒c─▒n─▒n kurdu─ču kozmik, mistik, metafizik veya d├╝┼čsel evrenin do─čal ak─▒┼č─▒ i├žinde ger├žekle┼čir. Yani ├Âyk├╝n├╝n sahicili─či ve inand─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒, ger├že─čin saf─▒na durduktan sonra bize g├Âr├╝nen sahicilik ve inand─▒r─▒c─▒l─▒k de─čildir. Ba┼čka ifadeyle s├Âzl├╝klerin bildirdi─či ÔÇťger├žekÔÇŁin kendisiyle i├žli d─▒┼čl─▒ olan ÔÇťinand─▒r─▒c─▒l─▒kÔÇŁla kay─▒tl─▒ de─čildir ├Âyk├╝; onun inand─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒ in┼ča etti─či kurmaca d├╝nyan─▒n i├žinde kendine mahsus yerdedir. O yer, anlat─▒lanlar─▒n b├╝t├╝n├╝ i├žinde belirlenmemi┼č bir yerdir; yani kurmacan─▒n sahicili─či o metnin b├╝t├╝nl├╝─č├╝ne yedirilmi┼č, orada kayna┼č─▒p erimi┼č ve kendili─činden sizin kabulleriniz aras─▒na yerle┼čmi┼čtir. Siz art─▒k metni okuyup bitirdikten sonra anlat─▒m─▒n b├╝t├╝nc├╝l g├╝zelli─či i├žinde kendinizden ge├žmi┼čseniz, anlat─▒c─▒n─▒n sizi g├Ât├╝rd├╝─č├╝ b├╝y├╝l├╝ d├╝nyada mesutsan─▒z o metnin sahicidir, inand─▒r─▒c─▒d─▒r. Bir ba┼čka deyi┼čle okudu─čunuz metinde anlat─▒lanlar─▒n sahici mi ger├že─če uygun mu, inand─▒r─▒c─▒ m─▒ oldu─čunu akl─▒n─▒z─▒n k─▒y─▒s─▒ndan bile ge├žirmiyorsan─▒z i┼čte o metin sizin s├Âz da─čarc─▒─č─▒n─▒zdaki ÔÇťger├žekÔÇŁi a┼čm─▒┼čt─▒r ve kurmacan─▒n ta kendisidir; art─▒k o metne inand─▒r─▒c─▒l─▒k ve sahicilik gibi kavramlarla yakla┼čman─▒n gere─či kalmam─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ ├Âyk├╝de anlat─▒c─▒, anlat─▒lanlar─▒ ger├že─če uygun h├óle getirmeyi veya ona yakla┼čt─▒rmay─▒ de─čil; bizi anlat─▒lan─▒n kendine ait ger├že─čiyle kar┼č─▒la┼čt─▒rmay─▒ ama├žlar. Buna ├Âyk├╝n├╝n ger├žekli─či dedi─čimiz ┼čey budur. Kurmacan─▒n ÔÇťger├že─či yeniden in┼čaÔÇŁ g├╝c├╝ ├Âyk├╝de daha belirgin durumdad─▒r. Son y─▒llarda ├Âyk├╝, daha da s─▒├žrayarak ger├že─čin kar┼č─▒s─▒nda (onunla alay edercesine) dans etmektedir. Buradan bak─▒ld─▒─č─▒nda, ders kitaplar─▒ndaki ÔÇťYa┼čanm─▒┼č ve ya┼čanmas─▒ m├╝mk├╝n olan hayat olaylar─▒n─▒n ger├že─če uygun bi├žimde k─▒sa anlat─▒m─▒ÔÇŁ ┼čeklinde ├Âzetleyebilece─čimiz ├Âyk├╝ tan─▒m─▒ t├╝m├╝yle yanl─▒┼čt─▒r. ├ľyk├╝c├╝, hayat─▒n ger├že─čini de─čil, anlatt─▒─č─▒n─▒n (anlat─▒n─▒n) ger├že─čini sunar bize. Bu, romanda da b├Âyledir.

– ÔÇťG├╝ne┼čin Do─čdu─ču YerdeÔÇŁdeki ├Âyk├╝ler ger├žek bir dil i┼č├žili─či ├Ârne─či. Betimlemeler, i├ž konu┼čmalar─▒ titizlenilmi┼č bir dilin ├╝r├╝nleri. Bu dile ula┼čabilmek i├žin ge├žti─činiz yollardan bahsetseniz bize? Kimlerin izini takip ederek ve nas─▒l bir ├žal─▒┼čmayla bu olgunlu─ča eri┼čebildiniz ├Âyk├╝ dilinde?

├ľnce, ├žok okuyarak diyece─čim. Bu konuda se├žilmi┼č yazar─▒n ve ekol├╝n yolundan gitmeyi hi├ž d├╝┼č├╝nmedim do─črusu. Bunun belli bir ┼čablonu yoktur; olmamal─▒d─▒r da zaten. Yap─▒lmas─▒ gereken yak─▒┼čan─▒ yapmakt─▒r; geri ├žekilip ÔÇśbu buraya yak─▒┼čt─▒ veya yak─▒┼čmad─▒ÔÇÖ diyebilmektir. Sonra, yaz─▒lacak bir ├Âyk├╝n├╝n dilini yakalamak ├Ânemlidir. Her konunun kendine mahsus bir dili vard─▒r. ─░stedi─činiz konuyu istedi─činiz dille anlatamazs─▒n─▒z; anlatmaya kalkarsan─▒z ÔÇťbu benim dilim de─čilÔÇŁ der konu veya anlat─▒; tutuklan─▒r kal─▒rs─▒n─▒z. Ben de yazaca─č─▒m ├Âyk├╝n├╝n dilini buluncaya kadar sanc─▒s─▒n─▒ ├žeker ve bir s├╝re beklerim. Gitti─čim her yerde onu ta┼č─▒r─▒m yan─▒mda. O arad─▒─č─▒m dil geldi─činde ÔÇťho┼č geldinÔÇŁ derim. Gerisi kolayd─▒r.

├ľyk├╝lerinizdeki kahramanlar kalp at─▒┼člar─▒n─▒ hissetti─čimiz, ete kemi─če b├╝r├╝nm├╝┼č, ├žok canl─▒ kahramanlar. Sanki bizzat tan─▒d─▒─č─▒n─▒z, bize tan─▒tmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒z ki┼čiler gibi. Yan─▒l─▒yor muyum?

Hik├óye anlatt─▒─č─▒m yerlerde bu, b├Âyle evet. Her yazar─▒n anlatt─▒klar─▒nda ya┼čad─▒klar─▒n─▒n ┼č├Âyle veya b├Âyle izleri vard─▒r. Bunlar hayat─▒n kendisiyle bire bir ├Ârt├╝┼č├╝yor g├Âr├╝n├╝yorsa bu, se├žilen anlat─▒m diliyle ve hayat─▒n ├Âyk├╝ye el sallamas─▒yla ba─člant─▒l─▒d─▒r diye d├╝┼č├╝n├╝yorum. ─░tiraf etmem gerekirse anlatt─▒klar─▒mda ger├že─čin kendisinden yola ├ž─▒kt─▒─č─▒m yerlerde zorlanm─▒┼č─▒md─▒r. Bunun sebebi kan─▒m─▒zca ┼čudur: ├ľyk├╝, ger├že─čin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ zorlad─▒─č─▒ ve onunla yetinmedi─či i├žin -san─▒lan─▒n aksine- ger├žekle ├žok da iyi ge├žinemeyen, kendine ├Âzg├╝ bir ger├žekli─či bulunan bir anlat─▒m sanat─▒d─▒r.

– ├ľzellikle kitab─▒n en uzun ├Âyk├╝s├╝ de olan ÔÇťKad─▒ngeÔÇŁ ├Âyk├╝s├╝. Bu ├Âyk├╝deki ├çavu┼č Kad─▒n bana ├žok tan─▒d─▒k geldi. Ta ├žocuklu─čuma g├Ât├╝rd├╝ beni. ├ľyk├╝n├╝n bir yerinde de belirtti─činiz gibi galiba AnadoluÔÇÖnun her y├Âresinde bir ├çavu┼č Kad─▒nÔÇÖla kar┼č─▒la┼čmak m├╝mk├╝n. Bu ├Âyk├╝de benim dikkatimi ├žeken ba┼čka bir ├Âzellik, yazar─▒n ├Âyk├╝ye hem d─▒┼čar─▒dan bakmas─▒ hem de bir s├╝re sonra ├Âyk├╝n├╝n i├žine girmesi. ├çavu┼č Kad─▒nÔÇÖ─▒n torunu MuhsinÔÇÖin, ayn─▒ zamanda yazar─▒n kendisi oldu─čunu ├Â─čreniyoruz. Hatta ├Âyk├╝de MuhsinÔÇÖle konu┼čuyor yazar. Zaman zaman da okuyucuya seslenir. Bunu yaparak farkl─▒ bir bak─▒┼č m─▒ getirmeye ├žal─▒┼čt─▒n─▒z ├Âyk├╝ye? Sanki bilip de bilmezlikten gelir gibi bir ┼čeyleri?

Hik├óyeyi sahiplenmi┼č g├Âr├╝nen ve olay ├Ârg├╝s├╝n├╝ takip eden ba┼č anlat─▒c─▒, izledi─či yerden a┼ča─č─▒ inerek (araya girerek) ki┼čisel g├Âr├╝┼č├╝n├╝ belirtiyor Kad─▒nge ile ilgili. Dedi─činiz nokta buras─▒ san─▒r─▒m. Kad─▒nge tipi, Erdem Beyaz─▒tÔÇÖin (Kad─▒nlar bilirimÔÇŽ) Naz─▒mÔÇÖ─▒n (Kad─▒nlar, bizim kad─▒nlar─▒m─▒zÔÇŽ) Arif AyÔÇÖ─▒n (Bir de kad─▒nlar─▒m─▒zÔÇŽ) Yavuz B├╝lentÔÇÖin (Ana ┼čiirleri) Hilmi YavuzÔÇÖun (Do─čunun Kad─▒nlar─▒) ┼čiirlerinde ├žok nefis anlatt─▒klar─▒ kad─▒nd─▒r. Bu kad─▒n tipi, AnadoluÔÇÖda nesli azalm─▒┼č veya t├╝kenmekte olan ÔÇťkavruk y├╝zl├╝ÔÇŁ g├╝├žl├╝, asil ve bilge kad─▒n tipidir. Dede Korkut’un erkek versiyonudur sanki o. Sava┼č y─▒llar─▒nda ka─čn─▒larla yollara d├╝┼čen de bu kad─▒nd─▒r. Bu topraklar─▒ ÔÇťefrad─▒n─▒ cami a─čyar─▒n─▒ maniÔÇŁ bi├žimde b├╝t├╝n boyutlar─▒yla temsil eden kad─▒n tipidir Kad─▒nge. Bu kad─▒nlar─▒n anlat─▒lmas─▒ gerekiyor.┬áAnlat─▒c─▒ konusuna gelince… Do─črudur; ├Âyk├╝de bir de─čil, birka├ž anlat─▒c─▒ var. O ├Âyk├╝de yapt─▒─č─▒m i┼či a├ž─▒klamak bana d├╝┼čmez; siz ele┼čtirmenlerin yerini bulup bunu oraya yerle┼čtirmesi daha uygundur g├Âr├╝┼č├╝ndeyim. Bu g├Âr├╝┼člerin benim i├žin ├Ânemli oldu─čunu ├Âzellikle belirtmek isterim.

– Bu ├Âyk├╝de – benimkisi bir kad─▒n duyarl─▒l─▒─č─▒ belki- pek ├žok ki┼činin es ge├žece─či bir ayr─▒nt─▒n─▒n alt─▒n─▒ ├žizmi┼čsiniz: ├çavu┼č Kad─▒nÔÇÖ─▒n kocas─▒ Bayram HocaÔÇÖn─▒n tavr─▒ ├╝zerine s├Âyledikleriniz: ÔÇť├ľte yandan hane halk─▒na, ├Âzellikle e┼čine ve ├žocuklar─▒na hoyrat davran─▒┼č─▒, ho┼čg├Âr├╝s├╝zl├╝─č├╝, onun adaletli ki┼čili─čini yerle bir eden bir ├Âzellikti. Bayram Hoca, ├çavu┼č Kad─▒nÔÇÖ─▒n bana ifadesiyle ÔÇśi├žeriye zalim, d─▒┼čar─▒ya halimÔÇÖ bir zatt─▒ÔÇŁ(s.72)Bu uzun ├Âyk├╝de k─▒sac─▒k birka├ž sat─▒r aras─▒na s─▒─čd─▒r─▒lan bu s├Âzler, asl─▒nda ├žok ┼čeyler anlat─▒yor. Daha ziyade kad─▒n yazarlara kalan, erkek yazarlar─▒n es ge├žtikleri, aile i├žindeki y─▒prat─▒c─▒ erkek tahakk├╝m├╝n├╝n kad─▒na ve ├žocuklara ya┼čatt─▒─č─▒ o travmaya kadar gidebilen psikolojik ┼čiddeti vermeye sizi iten neydi?

Bu, i├žine do─čdu─čum ┼čartlar─▒n, topra─č─▒n bana katt─▒─č─▒ tarafla ilgilidir. Kad─▒n─▒n -genel anlamda- bu topraklarda kendisi i├žin ya┼čamad─▒─č─▒n─▒, kendini ├ževresine feda edi┼čini, feragatini, kendinden veri┼čini g├Ârd├╝m, g├Âzlemledim. Kad─▒n─▒n o ÔÇťy─▒prat─▒c─▒ erkek tahakk├╝m├╝ÔÇŁ alt─▒nda ├Ârselenen varl─▒─č─▒n─▒n fark─▒na bile varamadan bu d├╝nyadan ge├žip gitti─čini i├žime oturan bir yutkunmayla ya┼čad─▒m. Kad─▒nge, bu ger├že─če ayna tutabildi─či ├Âl├ž├╝de o hik├óye kendisine bir hedef se├žmi┼č ve o hedefe ula┼čm─▒┼č olacakt─▒r.

– “Kad─▒ngeÔÇŁ ├Âyk├╝s├╝nden asl─▒nda ayr─▒ ayr─▒ birka├ž ├Âyk├╝ ├ž─▒karmak da m├╝mk├╝n gibi. Yazar─▒n Muhsin olarak ya┼čad─▒─č─▒ o okul ┼čapkas─▒ olay─▒ mesela. Sonra ├çavu┼č Kad─▒nÔÇÖ─▒n onca ├Âv├╝nd├╝─č├╝ okumu┼č o─člu S├╝leymanÔÇÖla ilgili hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒ÔÇŽ Bunlar ayr─▒ ayr─▒ ├Âyk├╝lere d├Ân├╝┼čebilecekken, i├ž i├že ge├žirilerek bir b├╝t├╝n├╝n par├žalar─▒na da d├Ân├╝┼čm├╝┼čler. Merak ediyorum, bu ├Âyk├╝y├╝ ne kadar zamana yayarak yazd─▒n─▒z?
O ├Âyk├╝deki her bir fragman i├žimde y─▒llarca ya┼čad─▒. Bunlar─▒ zaman zaman not ald─▒m. Kad─▒nge ├Âyk├╝s├╝ 30 y─▒l ├Ânce yaz─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒. Birinci kitapta ÔÇťZamanla GidenÔÇŁ ad─▒yla bir b├Âl├╝m├╝n├╝ y─▒llar ├Ânce anlatm─▒┼čt─▒m. Sonra o hik├óye bana kendisini tamamlamam i├žin bask─▒ yapt─▒. Bu bask─▒ya daha fazla dayanamad─▒m ve (1+3=4 b├Âl├╝m ba┼čl─▒─č─▒na b├Âlerek) devam─▒n─▒ yazd─▒m.
– ├ľyk├╝lerinizde toplumsal sorunlardan, d├╝nya siyasetine kadar pek ├žok konuya da de─činmi┼čsiniz. Mesel├ó ÔÇťCanl─▒ KalkanÔÇŁ ├Âyk├╝s├╝. Neydi size bu ├Âyk├╝y├╝ yazd─▒ran?
2003 y─▒l─▒nda Bar─▒┼č G├Ân├╝ll├╝leriÔÇŁ ekibi i├žinde GazzeÔÇÖye giden ve orada ─░srail tanklar─▒ alt─▒nda ezilerek bu d├╝nyaya veda eden; o b├Âlgede 100 y─▒ld─▒r s├╝ren sanc─▒n─▒n dinmesi i├žin, bar─▒┼č i├žin hayat─▒n─▒ veren Rachel CorrieÔÇÖnin ba┼č─▒na gelenler beni ├žok etkilemi┼čti. O hik├óye oradan kurguland─▒.

Yine ÔÇťKarart─▒ÔÇŁ ├Âyk├╝s├╝ var. O ├Âyk├╝de, duvar─▒n ard─▒ndaki karanl─▒k ellere yapt─▒─č─▒n─▒z g├Ânderme. Hem de bir ya┼čl─▒ kad─▒n─▒n, ter├Âr nedeniyle ├Ânce o─člunu, yirmi y─▒l sonra da torununu kaybeden, ac─▒l─▒ bir ya┼čl─▒ kad─▒n─▒n say─▒klamalar─▒ ┼čeklinde. Ter├Âr da─čda da ┼čehirde de olsa mazlum olandan m─▒ bir ┼čeyler al─▒p g├Ât├╝r├╝yor?
O hik├óye ÔÇťbar─▒┼č s├╝reciÔÇŁnden ├╝├ž y─▒l ├Ânce yaz─▒lm─▒┼čt─▒. Orada anlatt─▒klar─▒m sonradan ger├žek oldu maalesef. Hem olay─▒n merkezindeki olay; yani ter├Âre bir evden iki evlat verilmesi bak─▒m─▒ndan hem de (bi├žimsel bir farkl─▒l─▒kla) hik├óyede bar─▒┼ča giden yolu imleyen kap─▒ aralanmas─▒ bak─▒m─▒ndan. Sonuncusundan mutluluk duymu┼čtum do─črusu. Yaz─▒k ki o kazan─▒m hoyrat├ža heba edildi ve ba┼ča d├Ân├╝ld├╝.

– ─░lk ve son ├Âyk├╝n├╝zde hayvanlar ba┼črolde. ÔÇťG├╝lbeyaz D├╝┼člerÔÇŁdeki k├Âpek HabirÔÇÖin ve kitab─▒n son ├Âyk├╝s├╝ ÔÇťG├╝lburunÔÇŁdaki at─▒n sadakati, sevdiklerine kar┼č─▒ duyarl─▒l─▒─č─▒ ├žok etkileyici verilmi┼č. ─░nsan d├╝┼č├╝nmeden edemiyor. Hayvanlarla uzun s├╝re vakit ge├žirmi┼č, duygusal ba─člar kurmu┼č birinin kaleminden ├ž─▒km─▒┼č gibi bu ├Âyk├╝ler. Adeta Habir ve G├╝lburun, insan ┼čahsiyetine b├╝r├╝nm├╝┼č. Bu hayvanlar─▒n hayat─▒n─▒z─▒n bir d├Âneminde var oldu─čunu s├Âylemek m├╝mk├╝n m├╝?

B─▒ld─▒rc─▒n Avc─▒lar─▒ ├Âyk├╝s├╝nde de b─▒ld─▒rc─▒n var. Do─črudur. ─░nsan hayat─▒n─▒n ilk on y─▒l─▒, ki┼čili─čin bi├žimlenmesinde, hayata bak─▒┼č a├ž─▒s─▒n─▒n ilmeklerinin at─▒lmas─▒nda ├žok ├Ânemlidir. ├çocuklu─čumda hayvanlarla ├Âzel bir ├╝nsiyetim oldu; kedi, k├Âpek, s─▒─č─▒rlar, atlar, ku┼člarÔÇŽ ├çocukken ku┼člar─▒n yuvas─▒n─▒ aram─▒zda payla┼č─▒rd─▒k; mahall├« tabirle ÔÇťbehlerÔÇŁ idik yani sahiplenip ÔÇťbu benimÔÇŁ derdik. Bu, bir bak─▒ma yuvan─▒n fahri bek├žili─čiydi. Hayvan─▒n oraya geli┼č gidi┼člerini, yavrular─▒na yemek getiri┼čini takip eder ve bundan b├╝y├╝k bir keyif al─▒rd─▒k. Bana d├╝┼čen yuvada, bir g├╝n, bir y─▒lan─▒n yatt─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝m. Civcivleri yutmu┼č, yuvan─▒n i├žine de k─▒vr─▒l─▒p yatm─▒┼čt─▒. Bu beni ├žok etkilemi┼čti. Sonra b├╝y├╝k ┼čehirlere geldik ve hayvanlar─▒n d├╝nyas─▒ndan yani y├╝re─čimizi safla┼čt─▒ran g├╝zelliklerden ─▒rak d├╝┼čt├╝k. Hayvanlar─▒n olmad─▒─č─▒ bir d├╝nya kabad─▒r; yozdur, yavand─▒r. At, m├╝barek bir hayvand─▒r. ├ľzel bir sevgim vard─▒r ata. ├çocukken b├╝y├╝k amcam─▒n G├╝lburun adl─▒ bir tay─▒ vard─▒. Sekiz ya┼člar─▒ndayd─▒m. Korku ile heyecan─▒ bir arada ilk kez ona bindi─čim g├╝n tatm─▒┼čt─▒m. O hik├óyeye o at─▒n katk─▒s─▒ elbette vard─▒r ama G├╝lburunÔÇÖu Tanp─▒narÔÇÖ─▒n Edebiyat ├ťzerine Makaleler(*) adl─▒ eserinde ge├žen bir c├╝mle yazd─▒rd─▒ bana.

– Kitaba da ismini veren ÔÇťG├╝ne┼čin Do─čdu─ču YerdeÔÇŁ ve ÔÇťSa─č KolumÔÇŁ ├Âyk├╝lerine de─činmek isterim. Bu ├Âyk├╝leri ├žok dikkatli okumak gerekiyor. Di─čerlerinden farkl─▒ olarak mistik, mistik oldu─ču kadar felsefik taraflar─▒ da var. Bu ├Âyk├╝leri, okur nas─▒l alg─▒lamal─▒ sizce?
Tespitiniz do─črudur; fakat -ho┼čg├Âr├╝n├╝ze s─▒─č─▒narak- bu ├Âyk├╝lerde ne yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve nas─▒l alg─▒lanmas─▒ gerekti─čini okurun ve siz ele┼čtirmenlerin belirlemesi daha isabetli olur diye d├╝┼č├╝n├╝yorum.

– Yazarl─▒─č─▒ bir yolculuk olarak kabul edersek, pek ├žok ├Âyk├╝ yazar─▒n─▒n, bu yolculukla ├Âyk├╝y├╝ ve hik├óyeyi romana ge├žerken bir basamak olarak kulland─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. Sizin de b├Âyle bir d├╝┼č├╝nceniz var m─▒? Var m─▒ ├žekmecenizde bir roman ├žal─▒┼čmas─▒?

Alegorik bir anlat─▒mla bir ├žocuk roman─▒ yazmay─▒ d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m oldu do─črusu; ama bu d├╝┼č├╝ncede kald─▒. ÔÇťRomana ge├žmeÔÇŁye gelince; ├Âyk├╝y├╝ romana ge├žmek i├žin basamak olarak hi├ž g├Ârmedim. B├Âyle g├Âr├╝lmesini de ├Âyk├╝ye haks─▒zl─▒k sayar─▒m. ├ľyk├╝ yazman─▒n romandan daha zor ve ├žetin bir i┼č oldu─čunun bilincinde olarak ├Âyk├╝ yazmaktan ho┼čnudum.

– Hik├óye ile ┼čiirin karde┼č oldu─ču s├Âylenir. Siz de kat─▒l─▒yor musunuz bu g├Âr├╝┼če?
Karde┼č midirler bilmiyorum ama ├Âyk├╝ ile ┼čiirin yak─▒n akraba olduklar─▒ndan eminim. Kimi hik├óyelerimde imgelerin yo─čunluk kazand─▒─č─▒ yerlerde, ├Âyk├╝ dilinin, ┼čiir dilinin kap─▒s─▒na gelip dayand─▒─č─▒ olmu┼čtur. Bu durumlarda ┼čiir dili de anlat─▒c─▒ya ÔÇť┼čimdi me┼čgul├╝m, d─▒┼čar─▒da g├Âr├╝┼čelimÔÇŁ demedi do─črusu ve kap─▒y─▒ a├ž─▒p buyur etti. Bu ele┼čtirilebilir de. S├Âzgelimi, G├╝ne┼čin Do─čdu─ču Yerde adl─▒ ├Âyk├╝de Benan Ku┼čuÔÇÖnun ÔÇť├Âzg├╝rl├╝k bildirisiÔÇŁ hik├óyeye b├Âyle girdi.

–┬áHatta pek ├žok hik├óye ve ├Âyk├╝ yazar─▒ ├Âzellikle ┼čiirden beslendi─čini s├Âyler. Sizin eserlerinizi de besleyen b├Âyle ├Âzel ┼čairleriniz var m─▒d─▒r?
Elbette. ┼×iirleri bu nedenle dikkatle okurum. Dergilerde okunacak ┼čiir bulmakta zorlansam da yine de var ve okurum. Naz─▒mÔÇÖ─▒n, Sezai Karako├žÔÇÖun, Cemal S├╝reyaÔÇÖn─▒n, Edip CanseverÔÇÖin ┼čiirlerinde almak isteyen i├žin ├Âyk├╝ ilhamlar─▒ var.

–┬á Benim yazar─▒m dedi─činiz, d├Ân├╝p d├Ân├╝p okudu─čunuz yazarlar─▒ ├Â─črenmek isterim.
ÔÇťBenim yazar─▒mÔÇŁ demeyeyim de (├ž├╝nk├╝ bu yakla┼č─▒m, yazar─▒n kendisi olmas─▒n─▒ ve kendisi kalmas─▒n─▒ tehdit eder) Rasim ├ľzden├ÂrenÔÇÖi ve Hasan Ali Topta┼čÔÇÖ─▒ keyif alarak okumu┼čumdur.

– Sizi, baz─▒ edebiyat dergilerinde ├Âyk├╝lerinizle ve denemelerinizle de g├Âr├╝yoruz. Dergilerin edebiyat d├╝nyas─▒n─▒ canl─▒ tuttu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yor musunuz? Bu dergilerin sizin i├žin ne ifade etti─čini bilmek isteriz.

Hepsi i├žin s├Âylemiyorum elbet, ama baz─▒ dergilerimiz birbirini g├Ârmemek gibi bir hastal─▒kla malul. Bu yok say─▒c─▒l─▒k eskiden ÔÇťsa─č-solÔÇŁ saikiyle yap─▒l─▒yordu; ┼čimdilerde ak─▒l almaz bir aymazl─▒kla “kendi i├žindeki di─čerini g├Ârmemek” ┼čeklinde tezah├╝r ediyor. Bu, niye yap─▒l─▒yor? Patalojik temelleri olan uzun ve can s─▒k─▒c─▒ bir cevap ├ž─▒kar bundan. Ne diyeyim; Bu tav─▒rdan yarat─▒c─▒ yazarl─▒k da sanat da ├ž─▒kmaz. Genel anlamda dergilerimizde ├Âyk├╝ ve ┼čiir diri durumda. Bu da g├╝zel bir ┼čey.

– sanatalemi.netÔÇÖte de bir k├Â┼čeniz var. ─░lgi ile okuyoruz oradaki yaz─▒lar─▒n─▒z─▒. Bir yazar i├žin elektronik ortamlar pek ├žok imk├ón sa─člayabiliyor asl─▒nda. Biliyorsunuz, art─▒k e-kitaplar da var. Siz bu t├╝r giri┼čimleri destekliyor musunuz? Kitab─▒ internet ortam─▒nda okumak gelecek i├žin avantajlar sa─člar┬ám─▒┬áokura?

├çok tart─▒┼čmal─▒ bir konu. Bu konuda tutucuyum. Hani okullarda ÔÇťak─▒ll─▒ tahtaÔÇŁ ├ž─▒kt─▒; ya da ÔÇťtablet bilgisayarÔÇŁ. Ara├žlar i┼či kolayla┼čt─▒rabilir, fakat o i┼čin zevkini h─▒rpalar diye d├╝┼č├╝n├╝yorum. Kald─▒ ki bunlar─▒n hi├žbiri ├Â─čretmenin yerini tutamaz. E─čitim ayg─▒t i┼či de─čil insan i┼čidir. ─░nternet kitap├ž─▒l─▒─č─▒na merak sarmad─▒m, dolay─▒s─▒yla fark─▒n─▒ ve keyfini (var m─▒ keyfi?) ya┼čamad─▒m. Bildi─čim ┼čudur: Kitap kitap├ž─▒dan al─▒n─▒r, metin kitaptan okunur. Film sinemada ÔÇťfilm olarakÔÇŁ seyredilir, tiyatro tiyatroda izlenir. G├Âr├╝┼č├╝m budur.

– Efendim, zaman ay─▒r─▒p da sorular─▒m─▒za cevap verdi─činiz i├žin te┼čekk├╝r ederim. ├ľyk├╝ kitaplar─▒n─▒z─▒n ├žo─čalmas─▒, okurlar─▒n─▒z─▒ daha pek ├žok ├Âyk├╝n├╝zle bulu┼čturmak dile─či ileÔÇŽ
– Ben te┼čekk├╝r ederim Funda Han─▒m.
____________________________________________________________________________________________

(*)┬áÔÇťBazen at, hususi bir macera sahibi de olur. IV. MehmedÔÇÖin Kara Mehmet Pa┼ča heyetiyle Avusturya imparatoruna kendi has ah─▒r─▒ndan hediye olarak g├Ânderdi─či Tarifi adl─▒ at─▒n hik├óyesi bu cinstendir. Bu hik├óye anlat─▒lmaya de─čer (ÔÇŽ).
ÔÇŁ
Ahmet Hamdi Tanp─▒nar, Edebiyat ├ťzerine Makaleler, Derg├óh Yay─▒n─▒, Eyl├╝l-1977, 2ÔÇÖnci bask─▒, s.167
Ôľ║ R.Seyhan ile s├Âyle┼či: 14.04.2014:┬á http://haber.stargazete.com/kitap/hikayede-gercek-anlatinin-daha-fazla-icindedir/haber-869702
NOT: Bu s├Âyle┼či, kaynakta ad─▒ ge├žen gazeteniin Kitap EkiÔÇÖnde k─▒salt─▒lm─▒┼č olarak yay─▒mland─▒.
F. ├ľ Erdo─čan’─▒n di─čer ilgili ├žal─▒┼čmalar─▒
Ôľ║ AzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒nda, Hece-├ľyk├╝, Haziran 2015, say─▒ 69
Ôľ║ Metal ├çubuklar─▒n Dans─▒, T├╝rk Edebiyat─▒ ┼×ubat 2017, say─▒ 520