D├ťZENEK ve TARAFTAR (deneme)

D├ťZENEK VE TARAFTAR

├ľnceleri ikiydiler sonra ├╝├ž, d├Ârt, on oldular.
Her k├╝me bir imparatorluk; k├╝melerin ba┼č─▒ndaki adamlar─▒n her biri de k├╝mesinin imparatoruydu.
Bu imparatorluklar─▒n ta┼č─▒nmaz m├╝lkleri, b├╝y├╝k arazileri, bankalar─▒, say─▒s─▒ bilinmeyen ara├žlar─▒, ├Âzel tesisleri, ┼ča┼čaal─▒ mek├ónlar─▒ vard─▒. ─░mparatorlu─čun ├Ânde gelen adamlar─▒ ve arenalardaki ayinlerde ├Ânemli g├Ârevleri olan bireyler saraylarda veya saray gibi mek├ónlarda otururlard─▒. Onlar─▒n her birinin g├╝nl├╝k hayatlar─▒ ve yap─▒p ettikleri her i┼č, ilgili k├╝menin yay─▒n organlar─▒na haber olarak ge├žilirdi. Bu haberlerde; adamlar─▒n son olarak ka├ž─▒nc─▒ kad─▒n ile ya┼čad─▒klar─▒; o─čullar─▒n─▒n veya k─▒zlar─▒n─▒n yar─▒┼č yahut drift yaparken hangi gariban─▒ ezdi─či, hangi mek├ónlarda ne t├╝r rezalet ├ž─▒kard─▒klar─▒ balland─▒ra balland─▒ra anlat─▒l─▒rd─▒. Hayatlar─▒n─▒n b├╝t├╝n ayr─▒nt─▒lar─▒ pazara ├ž─▒kar─▒l─▒r; fakat onlar, b├╝t├╝n olanlar─▒ hanelerine yaz─▒lm─▒┼č pozitif┬á bir reklam g├Âz├╝yle de─čerlendirirlerdi sadece. B├╝t├╝n bu haberlerin al─▒c─▒s─▒ da yine taraftard─▒. Taraftar sadece falan k├╝meyi tutanlardan ibaret de─čildi. Bir taraftar; insanlar─▒n i├žlerini bo┼čaltmay─▒ ama├žlayan bir dizi filmin s─▒k─▒ takip├žisi de olabilirdi; aile felaketlerini pazarlayan programlardan birinin veya uzak ├╝lkelerden birinde hendek atlama yar─▒┼čmalar─▒n─▒n takip├žisi deÔÇŽ
Her durumda ,sad─▒k bir taraftardan beklenen, d├╝zene─či i┼čletmek i├žin ├žuval a─čz─▒ a├žmas─▒ idi: ├çuval a─čz─▒ da imparatorlu─čun ve onun adamlar─▒n─▒n eylemlerini arenada seyrederek a├ž─▒l─▒rd─▒.

Orada insanlar toplu bir sara n├Âbetine tutulmu┼č gibi sadece seyrediyorlard─▒. Birileri yapar ve ├╝retir o ise yap─▒lm─▒┼č olanlar─▒ seyrederdi.┬áHer bir edilgin taraftar─▒n, ├Âmr├╝n├╝ bu ayinlere adad─▒─č─▒ da s├Âylenebilirdi. K├Âyde, ┼čehirde, evde, tatile gittiyse orada, f─▒rsat bulursa i┼č yerinde, imparatorluk bireylerinin arenadaki h├ól ve hareketlerini konu┼čurdu her yerde. ├ťzerine yap─▒┼čan edilgin ki┼čilikle ┼čeref duyar, tuttu─ču taraf─▒n zaferiyle kendinden ge├žer, ayaklar─▒ yerden kesilirdi. ─░mparatorlu─čun bireyleri her g├╝n artarak ┼či┼čen servetlerine servet katarken onun i┼či, a┼čamalar─▒ seyretmek ve onlar─▒n yap─▒p ettiklerine ├žene yormak veya bu y├Ânde ├žene ├žalarak para kazananlar─▒ izlemek/dinlemek idi. Bunlar─▒ konu┼čacak insan bulmakta hi├ž zorlanmazd─▒ bir taraftar. Her yerde kar┼č─▒la┼čabilirdi dost taraftarla; hatta onu ┼čahsen tan─▒mas─▒ da gerekmezdi. Bir araya gelmesi veya s├Âze bir ucundan girmesi i├žin seyirci veya taraftar olmak ortak payda olarak┬áyetebilirdi. Ayn─▒ k├╝meyi izliyor olmak g├╝├žl├╝ bir ortak payda olurdu tabii. Muhabbete k─▒rk y─▒ll─▒k dost gibi ba┼člayabilirlerdi art─▒k. Bu olmasa bile; yani imparatorluk d├╝zeneklerini konu┼čacak birini bulamad─▒─č─▒nda da bir taraftar hi├žbir zaman yaln─▒z de─čildi.

Ger├žekte durum g├Âr├╝nenin de ├Âtesindeydi. Ba─čl─▒ bulunduklar─▒ -ba┼čka ifadeyle destekledikleri veya izledikleri- k├╝me onlar i├žin bir alt kimlik idi. Ki┼čilikleri orada merkezile┼čmi┼č, kimlikleri orada d├╝zenlenmi┼č ve varl─▒klar─▒ orada onaylanm─▒┼čt─▒. ─░mparatorlu─čun onaylamad─▒─č─▒ hi├žbir davran─▒┼čta; onu ya┼čatma ve daha fazla b├╝y├╝tme hedefinin d─▒┼č─▒nda hi├žbir eylemde bulunamazlard─▒. Bu sebeple ba┼čat eylemleri; hep edilgin bir konumda sadece ba┼čkalar─▒n─▒ konu┼čmak; onlar─▒ izlemek ve b├╝y├╝k bir co┼čku ile alk─▒┼člamak idi.

Zihni, arkalad─▒─č─▒ k├╝me taraf─▒ndan uyu┼čturulmu┼čtu.
Birileri yap─▒yor, ├╝retiyor ve ├Ân├╝ne koyuyor; o da seyrediyordu. 40 y─▒l b├Âyle ge├žmi┼čti. ├ľmr├╝n├╝n kalan─▒ da b├Âyle ge├žece─če benziyordu. ─░mparatorlar durmadan kazan─▒r o ise camdan seyrederdi; fakat imparatorlar bununla yetinmezlerdi. Esasen imparatorluklar─▒n, taraftarlar─▒n beynini i┼čgal etmek ve orada h├ókimiyet kurmak i├žin bir dizi ├Ânlemleri vard─▒. Taraftar; seyretmesi i├žin sunulan ayinleri seyretmekle yetinmiyor, konuyu, ayinlerdeki ayr─▒nt─▒lar─▒ i┼čleyen yay─▒n organlar─▒ndan (daha sonra cep bilgisayar─▒ gibi kullan─▒lan telefonlardan) da takip ediyordu. Ayinler ve icra s─▒ras─▒ndaki ayr─▒nt─▒lar di─čer g├Ârsel yay─▒n organlar─▒na da servis edilir, ayr─▒nt─▒lar─▒n en ├╝craya ula┼čmas─▒ sa─član─▒rd─▒. Mesela ayinleri arenada izleme imk├ón─▒ olmayanlar i├žin imparatorluk ┼čirketlerinin geli┼čtirdi─či yaz─▒l─▒mlar ve izleme g├Âzenekleri vard─▒. ─░mparatorluklar, taraftarlar─▒n─▒n mevcut fedak├órl─▒klarla yetinmemelerini; daha fazla, daha fazla sadakat ba─člam─▒nda haz─▒rlad─▒klar─▒ bu izleme g├Âzeneklerine de abone olmalar─▒n─▒ istiyordu. Kurduklar─▒ ┼čirketler a─č─▒yla sadece isterdi taraftarlar─▒ndan, onlar da an─▒nda kar┼č─▒lard─▒ bu talepleri. Ortaya bir Mankurt ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒ da s├Âylenebilirdi. Taraftarlar─▒n imparatorlu─ča ├Âdenekleri mukabilinde, ge├žmi┼čte yap─▒lan veya ┼ču anda yap─▒lmakta olan arena ayinlerini evden takip etmeleri i├žin ihdas edilen ┼čifreli kanallar b├Âyle olu┼čmu┼čtu. Bu yay─▒n organlar─▒n─▒n tek amac─▒ vard─▒: Taraftar─▒n co┼čkusunu diri tutmak.

Kay─▒tlarda ─░mparatorluklar─▒n -temel ama├žlar─▒ aras─▒nda g├Âr├╝nmemekle birlikte- k├╝melerle yak─▒n temas i├žinde olan taraftar ├╝zerinde tereya─č─▒ndan k─▒l ├žeker gibi ger├žekle┼čtirdikleri iki dolaylama hedef vard─▒: ─░lki, ├╝lkenin hi├žbir meselesinin ─░mparatorluklar─▒n i┼čaretledikleri k├╝menin ├Ân├╝ne ge├žemeyece─čine ve d├╝nyaya sadece kendisini seyretmek i├žin geldi─čine iman etmek. Di─čeri; kitaplardan ve d├╝┼č├╝nsel etkinliklerden uzak durmak.

Bu imparatorluklar─▒n muhatap ald─▒klar─▒ insan tipi ile kitaplar─▒n hedefledi─či insan tipi birbirine y─▒ld─▒zlar kadar uzakl─▒ktayd─▒. Bu y├╝zden insan─▒ kitaptan uzak tutman─▒n en kestirme yolu onu fanatik bir taraftar/izleyici h├óline getirmekti. ─░mparatorlar bilirlerdi ki bir insan─▒n beyni ancak bu ┼čekilde bo┼čalt─▒labilirdi.