R.SEYHAN ile “AZAZ─░L’─░N KAPISINDA” HAKKINDA-Duygu AKSOY

S├Âyle┼čen: Duygu AKSOY

Son hik├óye kitab─▒n─▒z AzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒ndaÔÇÖy─▒ konu┼čmadan ├Ânce 2013 y─▒l─▒nda yay─▒mlanan ─░kinci ├Âyk├╝ kitab─▒n─▒z ÔÇťG├╝ne┼čin Do─čdu─ču YerdeÔÇŁ ile EskaderÔÇÖin ÔÇťen iyi hik├óyeÔÇŁ ├Âd├╝l├╝n├╝ alman─▒zdan bahsedelim. Bu ├Âd├╝l├╝n yazma motivasyonunuza┬ábir katk─▒s─▒ oldu mu?
Her iki kitab─▒n da malzemesi, (tabiri caiz ise altyap─▒s─▒) haz─▒rd─▒ zaten. Sadece bu malzemeleri oturup i┼člemem gerekiyordu. Belki bu ├Âd├╝l, izleyen kitaba daha ┼čevkle sar─▒lmama vesile olmu┼č olabilir, onun d─▒┼č─▒nda ├Âd├╝lle bu kitab─▒n do─črudan bir alakas─▒ olmad─▒ diyebilirim.
Ge├žti─čimiz y─▒l ├╝├ž├╝nc├╝ hik├óye kitab─▒n─▒z AzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒nda yay─▒mland─▒. Bir ├Ânceki ├Âyk├╝ kitab─▒n─▒zla bu kitab─▒n aras─▒nda k─▒sa bir s├╝re var.┬á Aradan az bir zaman ge├žmesine ra─čmen her biri bir kitap olabilecek bunca ├Âyk├╝y├╝ nas─▒l biriktirdiniz. Bu ├Âyk├╝ler ne kadarl─▒k bir s├╝renin birikimi?

├ľyk├╝de bir fetret d├Ânemi ya┼čad─▒m maalesef. Ba┼čka vesilelerle de s├Âyledim: Birinci kitaptan sonra epeyce uzun bir d├Ânem ara vermek zorunda kald─▒m.┬á B├╝rokrasiyle,┬á mai┼četle ilgili yakama yap─▒┼čan ve beni b─▒rakmayan sebepler oldu. S├Âzgelimi ailece 28 ┼×ubat zulm├╝ne u─črad─▒k. Bunlar benim hik├óye sanat─▒na olan tutkumu yok etmese de eylemsel olarak i┼člerimi sekteye u─čratt─▒. Bu fetret d├Ânemi s├╝recinde hik├óye yazamasam da s├╝rekli notlar, anekdotlar ald─▒m. Bu notlar─▒ ilerde i┼člemek suretiyle ald─▒m elbette. Tabiri caiz ise ÔÇśtipi dindikten sonraÔÇÖ bu malzemeleri i┼člemek benim i├žin zor olmad─▒. ├ç├╝nk├╝ zihnimde bu hik├óyeleri hep gezdirmi┼čtim.

Hik├óyelerinizdeki ÔÇťhakikati aray─▒┼čÔÇŁ meseleleri sizi do─ču hik├óyecili─čine yakla┼čt─▒r─▒rken kurmacan─▒zdaki titizlik ve postmodern unsurlar modern bir ├Âyk├╝c├╝ oldu─čunuz izlenimi veriyor. Ben ┼čahsen geleneksel hik├óyeyle modern ├Âyk├╝y├╝ sentezleyen bir yazar oldu─čunuzu d├╝┼č├╝n├╝yorum. Peki, sizin i├žin ├Âyk├╝ ve hik├óye ayr─▒m─▒ ├žok keskin midir?

Hece dergisinin 70. Say─▒s─▒nda bu soruya cevap sadedinde hacimli bir yaz─▒ yazm─▒┼čt─▒m. O yaz─▒ya atfen s├Âylersek, ├Âyk├╝ ve hik├óyenin ayn─▒ ┼čey oldu─čunu d├╝┼č├╝nm├╝yorum. Hik├óye ile ├Âyk├╝ aras─▒ndaki en ├Ânemli fark, taraflar─▒n ÔÇťger├žekÔÇŁle ili┼čkilerinde ortaya ├ž─▒kar. Mesela hik├óye, ÔÇťki┼čilerÔÇŁin ger├žekle ili┼čkisine daha fazla sad─▒kt─▒r, ger├žek, anlat─▒n─▒n daha fazla i├žindedir. Ba┼čka deyi┼čle hik├óyenin ÔÇťger├žekÔÇŁ olandan kotar─▒ld─▒─č─▒n─▒, ├Âyk├╝n├╝n ise kendine mahsus bir ger├že─či bulundu─čunu ve olaydan nerededeyse t├╝m├╝yle uzak bulundu─čunu s├Âyleyebiliriz. Bir ├Âyk├╝de hik├óye bulunamaz m─▒? Elbette bulunabilir. Mesela bir ├Âyk├╝de bir ki┼činin alt─▒ ├žizildiyse, o ├Âyk├╝de o ki┼činin hik├óyesi okuyucuya yans─▒mal─▒d─▒r. Hik├óye, hayata biraz daha b├╝t├╝nc├╝l bakar ve bizdeki nakil gelene─činin modern hik├óyedeki kar┼č─▒l─▒─č─▒na tekab├╝l eder. Denilebilir ki hik├óye olay(lar)a daha yatk─▒n durur. Ayr─▒ca hik├óyede insan varl─▒─č─▒n─▒n da b├╝t├╝nc├╝l boyutlar─▒ s├Âz konusudur. ├ľyk├╝de ise daha ├žok anlar, durumlar; bir insan─▒n i├ž ya┼čant─▒s─▒, hayat─▒n ve duygular─▒n s─▒cak kayna┼čmas─▒ ile elde edilen veriler vard─▒r. ├ľte yanda hik├óyede ÔÇťolay ├Ârg├╝s├╝ÔÇŁ dedi─čimiz olay─▒n veya durumun hiyerar┼čik diziminde (siz buna yap─▒sal dizin de diyebilirsiniz) kusursuzluk aran─▒r. ├ľyk├╝, b├╝t├╝n bu konularda daha serazatt─▒r, daha ├Âzg├╝rd├╝r. ├ľyk├╝ kendi ger├že─čini ve kendi disiplinini kendisi kurar. En ├Ânemli fark da buradad─▒r. Son y─▒llarda ├Âyk├╝, daha da s─▒├žrayarak ger├že─čin kar┼č─▒s─▒nda (onunla alay edercesine) dans etmektedir. Hik├óyede de ├Âyk├╝de de kurmaca ve in┼ča unsuru ortakt─▒r, temel fark i┼čleyi┼čtedir, metinlerin dokunu┼čundad─▒r.

Belli bir t├╝r i├žerisinde kalmaya ├Âzen g├Âsteriyor musunuz? Yazmadan ├Ânce her ┼čeyi belirleyip mi yazars─▒n─▒z?

Yazaca─č─▒m metnin hacmini, boyutlar─▒n─▒, fragmanlar─▒n─▒, nereye varaca─č─▒n─▒ ve nerede duraca─č─▒n─▒ ├Ânceden belirlemem. Ancak kitaba ad─▒n─▒ veren ÔÇťAzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒ndaÔÇŁ hik├óyesini hari├ž tutmam gerekiyor. O hik├óyeyi yazmadan ├Ânce ├Âyk├╝n├╝n boyutlar─▒ kafamda oturmu┼č durumdayd─▒.

AzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒nda on ├Âyk├╝den olu┼čuyor. ─░lk olarak kitaba ismini veren ├Âyk├╝den bahsedelim. Bir ├Ânceki kitab─▒n─▒zda ÔÇťKad─▒ngeÔÇŁ adl─▒ hik├óyeyle belgesel ├Âyk├╝ denebilecek bir t├╝r denediniz.┬á Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n gen├žlik d├Ânemini anlatt─▒─č─▒n─▒z ÔÇťAzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒ndaÔÇŁ i├žin de belgesel ├Âyk├╝ diyebilir miyiz?

Kesinlikle. Zaten yazarken de ├Âyle d├╝┼č├╝nd├╝m ve o ├žer├ževede yazd─▒m. Ancak o ├Âyk├╝n├╝n tahminen y├╝zde otuz civar─▒ kurmacad─▒r, y├╝zde yetmi┼člik bir b├Âl├╝m├╝ ise ger├žek olaylara dayan─▒yor.

Peki, neydi size Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝ yazd─▒ran sebepler?

Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n Paris ak┼čamlar─▒ ├Âteden beri ilgimi ├žekmi┼čtir. Fakat bunu bir hik├óyeye d├Ân├╝┼čt├╝rmeyi de hi├ž d├╝┼č├╝nmemi┼čtim do─črusu. Bu hik├óye, Be┼čir Ayvazo─čluÔÇÖnun T├╝rk Edebiyat─▒ dergisinin 475. say─▒s─▒n─▒ (2013 May─▒s) Necip Faz─▒l ├Âzel say─▒s─▒ olarak d├╝┼č├╝nd├╝klerini ve benden bir yaz─▒ bekledi─čini s├Âyledi─činde olu┼čtu. Kendisine ÔÇťBe┼čir Bey bu ara hik├óyeye yo─čunla┼čt─▒m, bu demi her zaman yakalayamam, bu demi yakalam─▒┼čken ben hik├óye yazay─▒m, benden yaz─▒ beklemeÔÇŁ dedim. Be┼čir Bey de ÔÇťo zaman hik├óye yazÔÇŁ dedi. ÔÇťNas─▒l yani, Necip Faz─▒l hakk─▒nda m─▒?ÔÇŁ dedim; ÔÇťNeden olmas─▒n?ÔÇŁ dedi. Oradan ├ž─▒kt─▒m, yolda akl─▒ma Paris ak┼čamlar─▒ geldi. Orada muhte┼čem bir hik├óye oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝m. Bunu yazabilirim, dedim kendime. B├Âylece eve d├Ân├╝nceye kadar zihnimde hik├óyenin atmosferi olu┼čtu. Haz─▒rl─▒k a┼čamas─▒na girdim ve Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n ├╝├ž kitab─▒n─▒ yeniden okudum. Bunlar, ÔÇťB├ób-─▒ AliÔÇŁ, ÔÇťO ve BenÔÇŁ ve Cinnet Mustatili.┬á Bu hik├óyeyi yazarken ├Âyle bir dil bulmal─▒yd─▒m ki bu dil kahraman─▒n muhte┼čem dil hazinesi ve ├╝slubuyla da uyumlu olmal─▒yd─▒. Tanp─▒narÔÇÖ─▒n tabiriyle ÔÇťkahraman─▒n postuna girebilmeliyimÔÇŁ dedim kendime. Tabii bu, riskli de bir ┼čeydi. Hata yapma durumunda ciddi bir sorumlulu─ču vard─▒, bu nedenle ├žok dikkatliydim yazarken. D├╝┼č├╝┼čleri de y├╝kseli┼čleri de ├žok asil olan bir adam─▒ anlatmakta oldu─čumun bilincinde olarak yazd─▒m bu hik├óyeyi. Hik├óyeyi bitirip de Be┼čir BeyÔÇÖe getirdi─čim zaman hik├óye neredeyse on daktilo sayfas─▒yd─▒ ve Be┼čir BeyÔÇÖe ÔÇťDergide bir hayli sayfay─▒ i┼čgal eder, yay─▒nlanamazsa sayg─▒yla kar┼č─▒lar─▒mÔÇŁ dedim. Ertesi hafta gitti─čimde Be┼čir Bey ÔÇťMuhte┼čem olmu┼č hik├óye, bunu yay─▒nlayaca─č─▒mÔÇŁ dedi.

Bu hik├óyeyle ilgili iki ┼čerh d├╝┼čmek isterim. Hik├óyede kahraman─▒n kendi ifadeleri de ge├žer yer yer ve bunlar─▒ ilk kullan─▒mda mutlaka tek t─▒rna─ča ald─▒m; ama ikinci kullan─▒mlarda (anla┼č─▒laca─č─▒ndan) art─▒k buna gerek g├Ârmedim. Mesela ÔÇśbeynimin trafolar─▒ÔÇÖ, ÔÇśbeni bekleyen bir karanl─▒kÔÇÖ, ÔÇśkaynayan kazanlarÔÇÖ┬á gibiÔÇŽ Yine mesela ÔÇťy├╝rek k─▒z─▒ÔÇŁ, kahraman─▒n adland─▒rmas─▒d─▒r. Hatta ba┼člang─▒├žta hik├óyenin ad─▒n─▒ ÔÇťY├╝rek K─▒z─▒ÔÇŁ koymak istedim fakat ifade bana ait olmad─▒─č─▒ i├žin vazge├žtim.

Di─čer husus: Bu hik├óye ├Ânce anla┼č─▒lmad─▒. ÔÇťNecip Faz─▒l sankiÔÇŁ diyenler oldu en ├žok. Necip Faz─▒l ├ľd├╝l├╝ veren kurumlar─▒n, ├╝├ž c├╝mleden sonra N.Faz─▒lÔÇÖdan al─▒nt─▒ olmadan konu┼čma yapamayan veya kitab─▒nda ondan epigraflar─▒ veya al─▒nt─▒lar─▒ pek seven┬á ÔÇť├╝statperestlerÔÇŁin bu hik├óyeden haberleri bile olmad─▒; ├ž├╝nk├╝ okumad─▒lar. Vaziyet b├Âyleyken b├ÂyleÔÇŽ

ÔÇťSesleri Delen Bir SesÔÇŁ adl─▒ ├Âyk├╝ bir devam ├Âyk├╝s├╝ bildi─čim kadar─▒yla. ÔÇťKad─▒ngeÔÇŁ ├Âyk├╝n├╝z├╝ devam ettiriyorsunuz.┬á Bunu┬á ÔÇťAzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒ndaÔÇŁ veya ba┼čka ├Âyk├╝lerde de g├Ârecek miyiz? Bu kitapta bitmeyen bir hik├óyeniz var m─▒?

Sesleri Delen Bir Ses, Kad─▒ngeÔÇÖnin devam─▒ olarak d├╝┼č├╝n├╝lmedi. Evet, orada (t├╝m├╝yle ba┼čka bir ÔÇśyerÔÇÖde) Kad─▒nge tekrar sahneye ├ž─▒k─▒yor. Bu kitapta ucu a├ž─▒k olsa da ÔÇťyeni bir hik├óyeye kap─▒ a├žmakÔÇŁ anlam─▒na bitmeyen bir ├Âyk├╝ yok. Devam─▒n─▒ yazmak gibi bir d├╝┼č├╝ncem de yok hi├žbiri i├žin.

├ľyk├╝lerinize se├žti─činiz isimler olduk├ža dikkat ├žekici. AzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒nda, HunfesÔÇÖin Topaklar─▒ ilk akl─▒ma gelenlerÔÇŽ┬á Bu isimler hik├óyenin ba┼č─▒nda m─▒ olu┼čuyor genelde?

─░simler, hik├óyeleri yazd─▒ktan sonra ├ž─▒kt─▒. ÔÇťAzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒ndaÔÇŁ hik├óyesinin ad─▒ ilk ├Ânce Y├╝rek K─▒z─▒, sonra Paris Ak┼čamlar─▒ oldu; ama hik├óye bitince o da de─či┼čti. Keza HunfesÔÇÖin Topaklar─▒ da ba┼člang─▒├žta sadece Hunfes idi. Bakt─▒m ki, Hunfes denen bir b├Âcek imgesinin etraf─▒nda d├Ân├╝yor hik├óye. E, onun topaklar─▒ da varÔÇŽ Uzatmayal─▒m, hik├óyelerime en ba┼čta ge├žici isimler koyar─▒m mutlaka; ama bittikten sonra hik├óye ismini kendisi bulur.

Hik├óyelerin hemen hepsinde sembolik anlat─▒mlar var. Okurun dikkatle okumas─▒ gerekir dedi─činiz ├Âyk├╝ler var m─▒? Okura bu anlamda okuma ipu├žlar─▒ verebilir misiniz?

ÔÇťSesleri Delen Bir SesÔÇŁ hik├óyesi ile ÔÇť├çak─▒ÔÇŁ ve Sarmal hik├óyesinin ├žok dikkatli okunmas─▒ gerekir san─▒yorum; aksi h├ólde baz─▒ ba─člant─▒lar anla┼č─▒lmayabilir.

ÔÇťKap─▒ SesiÔÇŁ, merhum baban─▒za ithaf etti─činiz ÔÇť├çak─▒ÔÇŁ ve ÔÇťDefterÔÇŁ hik├óyelerinde hep bir baba o─čul ili┼čkisi ├╝zerinde duruyorsunuz. Bu hik├óyelerde ÔÇťo─čullar ge├ž kal─▒r hepÔÇŁ mottosu var.┬á O─čullar k─▒ymet bilmemi┼č, babalarsa hep k─▒rg─▒n ve k─▒zg─▒n. Hik├óyelerdeki bu benzerlikler ister istemez baban─▒zla ili┼čkinizi d├╝┼č├╝nd├╝r├╝yor.

D├╝┼č├╝nd├╝rmesi normal ama o hik├óye, yazar─▒n de─čil anlat─▒c─▒n─▒n ya┼čad─▒─č─▒ bir hik├óye; yani t├╝m├╝yle kurmaca. Hik├óyenin neresindesiniz, diyorsan─▒z: Yazd─▒─č─▒m bir hik├óyenin illa bir yerinde olmam gerekmiyor ama baba o─čul ili┼čkileri her zaman ilgi alan─▒mda olmu┼čtur. AzazilÔÇÖin Kap─▒s─▒nda ├Âyk├╝s├╝nde bile bir baba o─čul ili┼čkisi var bak─▒ld─▒─č─▒nda. Benim babamla ili┼čkilerim hi├žbir zaman ÔÇť├çak─▒ÔÇŁ hik├óyesindeki asi gen├ž gibi olmad─▒. Son yirmi y─▒l─▒nda babamla arkada┼č gibiydik ve birbirimizi ├žok seviyorduk. Tam anlam─▒yla a┼čkla ifade edebilirim bunu hatta.┬á Yollar─▒m─▒ g├ÂzlerdiÔÇŽ ┼×u var: Babam ├╝mmi fakat arif bir insand─▒ ve bana sevgisini 45 ya┼č─▒na kadar g├Âsteremedi. Bana y├╝rekten ÔÇťo─člumÔÇŁ diye seslenemedi babam. Bu ataerkil aile yap─▒m─▒zla, ge├žmi┼čten tevar├╝s eden ÔÇťb├╝y├╝k-birlik aileÔÇŁ yap─▒s─▒yla ilgili bir durumdu; yoksa bunun babam─▒n bana sevgisizli─činden dolay─▒ olmad─▒─č─▒n─▒n ta o zaman fark─▒ndayd─▒m. Kitaptaki bu hik├óyeler, baba ├Âzlemimin sanat─▒n diliyle ifadesi olarak alg─▒lan─▒rsa bu ho┼čuma gider do─črusu. ┼×u var ki ├çak─▒ hik├óyesinde uyu┼čan tek ger├žek; babam─▒n da oradaki baba gibi ├žak─▒lar─▒na d├╝┼čk├╝n olu┼ču, e┼čyas─▒yla ├Âzde┼čle┼čmi┼č olmas─▒, ├ževresinde sevilen ÔÇťbaba adamÔÇŁ olu┼ču idi. ├çak─▒ÔÇÖdaki fragmanlar─▒n yani kahraman─▒n maceralar─▒na gelince: O gencin benimle ortak hi├žbir yan─▒ yok; bunlar─▒n ├žo─čunu ya ┼čahsen (ba┼čkas─▒nda) g├Âzlemledim; ya tan─▒k oldum veya duydum. Yani t├╝m├╝yle de hayalimde geli┼čtirdi─čim ┼čeyler de─čildir o ili┼čkiler.

Hik├óyelerinizde nesnelerin ayr─▒ bir ruhu var sanki. Nesneler ├Âyk├╝lerinize isim olacak kadar ├Âne ├ž─▒k─▒yor sizin ├Âyk├╝lerinizde. ÔÇťDefterÔÇŁ, ÔÇť├çak─▒ÔÇŁ gibiÔÇŽ┬á Ayn─▒ ┼čekilde ÔÇťBenim Oyuncaklar─▒mÔÇŁ adl─▒ hikayede yine e┼čya ├╝zerinden bir metafor kurmu┼čsunuz. Oyuncaklarla ├╝nsiyet kurmaktan bahsediyorsunuz.┬á K─▒sacas─▒ e┼čyan─▒n ruhuna, e┼čya ve insan aras─▒ndaki ili┼čkilere dair ├žok hassas g├Âzlemleriniz var. E┼čyan─▒n insandan daha uzun s├╝re ya┼č─▒yor olmas─▒ m─▒d─▒r sizi nesnelerin ruhuna yak─▒nla┼čt─▒ran? Bir yerde ÔÇťBen ├Âlsem bile oyuncaklar─▒m ya┼čar, diye mi d├╝┼č├╝n├╝yordum, bilmiyorum.ÔÇŁ diyorsunuz ├ž├╝nk├╝.

├ľncelikle o c├╝mleyi ben demiyorum, kahraman diyor tabiÔÇŽ (g├╝l├╝┼čme) Sonra, bu sorunun cevab─▒n─▒ inan─▒n tam bilmiyorum. Bildi─čim ┼ču: E┼čyalar─▒n insanlardan daha k─▒ymetli olduklar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmedim hi├ž. Bunu b├Âyle alg─▒layanlar hi├ž ┼č├╝phesiz vard─▒r. ─░nsanlar─▒n, e┼čyan─▒n ÔÇťe┼čyaÔÇŁ oldu─čunu unutmalar─▒ ve onu tahkir etmeleri beni hep d├╝┼č├╝nd├╝rm├╝┼čt├╝r. Yaln─▒z bu tahkir bizce iki boyutlu: E┼čyaya e┼čya├╝st├╝ bir paye vermek de onu a┼ča─č─▒lamakt─▒r en az─▒ndan yerinden etmektir. Tahkirin ikinci boyutunda ise e┼čyay─▒ insanlardan yal─▒tarak yaln─▒zla┼čt─▒rmak ve onu tekd├╝ze alg─▒lamak var. Bana g├Âre her iki tutum da e┼čyaya zul├╝md├╝r. E┼čyan─▒n insanlarla ili┼čkilerinin insanlar─▒n onlarla ili┼čkilerinden ├žok farkl─▒ oldu─čunu tam da bu sebeple d├╝┼č├╝nm├╝yorum. E┼čyalar bizimle anlam kazan─▒yor, bizim ruhumuz onlara giydiriliyor, bizimle s─▒cakl─▒k kazan─▒yorlar; daha ├Ânemlisi bizimle varl─▒k kazan─▒yorlar. Uzun s├╝re evi terk etti─činiz zaman d├Ând├╝─č├╝n├╝zde evin sizi son derece resmi kar┼č─▒lad─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝rs├╝n├╝z ├ž├╝nk├╝ e┼čyalar onlar─▒ terk etti─činiz hissine kap─▒lm─▒┼člar ve size k├╝sm├╝┼člerdir. O e┼čyalar─▒n sizinle bar─▒┼čmas─▒ i├žin o evde onlarla en az 48 saat belki bir hafta vakit ge├žirmeniz gerekir art─▒k. ─░├žinde kimse ya┼čamayan dayal─▒ d├Â┼čeli bir ev sizde bir duygu uyand─▒rmaz mesela; eski evlerdeki s─▒cakl─▒k bundan dolay─▒ ├žok farkl─▒d─▒r. E┼čyalar─▒n zaman i├žinde sahibiyle ├Âzde┼č hale gelmesinin sebebi belki de budur.

Tuzsuz Adam adl─▒ ├Âyk├╝deki K├ómran Yekta Bey ├žok farkl─▒ bir tip. Bu karakter nas─▒l ortaya ├ž─▒kt─▒?

G├Âzlemelerimden bir harmand─▒r K├ómran Yekta Bey. Bu hik├óyeyi yazarken ayk─▒r─▒ bir adam─▒ anlatma fikriyle yola ├ž─▒kt─▒m. Toplumun ├žok i├žinde fakat toplum taraf─▒ndan (d─▒┼članm─▒┼č de─čil) gizlice d─▒┼čar─▒da tutulan bir insan─▒ yazmal─▒y─▒m diye d├╝┼č├╝nd├╝m. Toplumun ta i├žinde fakat toplumun kendisini i├žselle┼čtirdi─či de pek s├Âylenemeyen bir insan K├ómran Yekta Bey. Tek tarafl─▒ ├ó┼č─▒k diyelim bu tiplere. Nesli azalm─▒┼č insanlardan biri olarak d├╝┼č├╝nd├╝m ben onu. Ula┼čt─▒─č─▒ ├ža─č─▒n insanlar─▒yla birebir ├Ârt├╝┼čmeyen de─čer yarg─▒lar─▒na sahip biri. E, bu da bir ├žat─▒┼čma konusudur. Biz, ge├žmi┼č y├╝zy─▒l─▒n insanlar─▒n─▒ (dahas─▒ ─░stiklal Sava┼č─▒na kat─▒lm─▒┼č olan insanlar─▒) g├Ârm├╝┼č bir nesiliz. Yirminci y├╝zy─▒lda do─čsak da on dokuzuncu y├╝zy─▒l─▒n de─čer yarg─▒lar─▒n─▒, ya┼čam tarz─▒n─▒ kesintiye u─čramaks─▒z─▒n g├Ârd├╝k. Benim ├žocukluk ├ža─č─▒mdaki e┼čyalar 500 y─▒l ├Ânce de ├Âyleydi, bundan eminim. Bin y─▒l ├Ânce de ayn─▒yd─▒ hatta. Bin y─▒l ├Ânce de ka─čn─▒ vard─▒, atlarla kat─▒rlarla ├žekiliyordu y├╝kler, oraklar, t─▒rpanlar kullan─▒l─▒yordu. Bu anlamda e┼čya insan ili┼čkilerinde de ├žok ├žabuk bir de─či┼čim ve d├Ân├╝┼č├╝m, yer yer k─▒r─▒lma ya┼čad─▒k son d├Ânemlere gelindi─činde. Bu hik├óye ile ilgili ├Ânemli bir ayr─▒nt─▒: Tuzsuz AdamÔÇÖda zaman ├žok farkl─▒d─▒r ve benim bunu burada belirtmem ├žok uygun olmaz.

Hik├óyelerinizin hemen hepsinde fark etti─čim anlat─▒c─▒lar─▒n─▒z─▒n nefs-ruh, madde-mana gibi ikilemlerde sal─▒n─▒┼člar─▒ÔÇŽ ─░nsan─▒n bu iyili─če ve k├Ât├╝l├╝─če yetenekli ├žat─▒┼čmal─▒ ruh h├ólinde hep iyiden yana duru┼čunuzu hissediyoruz. Vaaz etmeyen bir dilde yaz─▒yor olsan─▒z da hik├óyelerinizin sonunda bir mesaj verme kayg─▒s─▒ ta┼č─▒r m─▒s─▒n─▒z?

Hik├óyeleri yazarken mesaj kayg─▒s─▒yla yazmam hi├žbir zaman ve bunun ├Âne ├ž─▒kmas─▒n─▒ da istemem. Buna ra─čmen hik├óyelerin dokusu kendi i├žerisinden b├Âyle bir ┼čeye z─▒mnen i┼čaret ediyorsa ona da sesimi ├ž─▒karmam. Bu ba─člamda ┼čunu s├Âylemek isterim: Mesaj demeyelim de ÔÇťhikmetÔÇŁ┬á kavram─▒yla ve onun ├ža─č─▒m─▒za d├╝┼čen g├Âlgesiyle ilgiliyim.

ÔÇťHunfesÔÇÖin Topaklar─▒ÔÇŁ adl─▒ hik├óyede yeni nesile dair ele┼čtirel bak─▒┼č─▒n─▒z dikkatimi ├žekti. Telefonlar─▒ndan ba┼čka bir yere bakmayan, selfie ├žekmek derdindeki i├ži bo┼č gen├žli─čin hallerini betimliyorsunuz. Bug├╝n├╝n gen├žlerinin en b├╝y├╝k hastal─▒─č─▒ sizce ne?

Genelleme yapmak ├žok yanl─▒┼č olur fakat gen├žli─čin k├╝├ž├╝msenemeyecek bir b├Âl├╝─č├╝, beynini elindeki ayg─▒tlara aktarm─▒┼č gibi bir izlenim veriyor. Yukar─▒da de─čindi─čim e┼čyay─▒ tahkir burada da s├Âz konusu. E┼čyayla ili┼čkilerinde yer de─či┼čikli─či ya┼čayan bir gen├žlik var maalesef ve ciddiye al─▒nmas─▒ gereken bir problem bu bizce. Konunun sanata yans─▒mamas─▒ d├╝┼č├╝n├╝lemezdi. (Bu arada ├žok g├╝zel bir gen├žlik de var tabi, bunu g├Ârmezden gelemeyiz.)

┬áAyn─▒ hik├óyede ├édemÔÇÖin kalbiyle aras─▒n─▒ a├žan ba┼čka biri olma ve zenginle┼čme h─▒rs─▒n─▒n onu nas─▒l bitirdi─čine tan─▒k oluyoruz. ├édemÔÇÖin durumunu Hunfes adl─▒ b├Âce─če benzetiyorsunuz. ─░lgin├ž bir benzetme de─čil mi?

├édemÔÇÖin e┼čyaya yat─▒r─▒m─▒ insan varl─▒─č─▒n─▒ ├Ârseleyecek ve ├Âteleyecek d├╝zeydedir. G├Âr├╝nt├╝ bu olunca e┼čya ├žok enteresan bir ÔÇťpayeÔÇŁ kazan─▒yor. Hunfes denilen o hayvan─▒n hik├óyesi orada ÔÇťhik├óye i├žinde hik├óyeÔÇŁ olarak verildi─či i├žin ayr─▒nt─▒ya burada girmeyelim. Unutmayal─▒m ki o bir hayvand─▒r ve onda hacim ve boyut alg─▒s─▒ yoktur. Bu durum insanlar─▒n e┼čya ile ili┼čkilerine uyarlan─▒rsa ortaya ilgin├ž bir durum ├ž─▒kar. Burada dural─▒m ve o ilgin├ž durum veya durumlar─▒n ne oldu─čunu yani hik├óyenin nas─▒l alg─▒land─▒─č─▒n─▒ okuyucuya b─▒rakal─▒m.

ÔÇťSarmalÔÇŁ adl─▒ ├Âyk├╝de k─▒z─▒n─▒ aramaya ├ž─▒kan annenin ya┼čad─▒klar─▒nda ┼čehir umutlar─▒ ├žalan ÔÇťBirbirine kilometrelerce uzakta yan yana y├╝r├╝yen insanlar─▒ mek├ón─▒ olarakÔÇŁ resmediliyor.┬á Nedir ┼čehirÔÇÖin insandan g├Ât├╝rd├╝kleri?

┼×ehir veriyor ama a─č─▒r bedeller de ├Âdetiyor. Her ┼čeyden ├Ânce insan─▒n insani g├╝zelli─čini al─▒yor ┼čehir. Yapayl─▒klar ┼čehirde kurumsalla┼čm─▒┼č durumda. ÔÇťBenÔÇŁ duygusunu heykelle┼čtirip (tabiri caizse) enaniyetin burcuna ÔÇśeneÔÇÖyi bayrak olarak diken bir yap─▒lanma var ┼čehirde. Sokaklar, binalar, her ┼čey ona g├Âre d├╝zenlenmi┼č. B├╝t├╝n bunlar okuyan, yazan ve d├╝┼č├╝nen herkesi rahats─▒z eden ┼čeylerdir.

┼×ehrin, kendisini asla kabul edemeyece─či bir kad─▒n var o hik├óyede. ┼×ehire k─▒z─▒n─▒ aramaya gelmi┼č fakat (ba┼čka ve ge├žici sebeplerle de gelmi┼č olsa) ┼čehrin onu i├žine almas─▒ m├╝mk├╝n g├Âr├╝nm├╝yor. Ayr─▒ca bu hik├óyedeki sahtek├ór insan tipi ┼×├╝caeddinÔÇÖin ÔÇť┼čehrin adam─▒ÔÇŁ oldu─ču akla gelebilir. Bundan emin de─čilim. De─čilim ├ž├╝nk├╝ ┼čehire k├Âyden gelmi┼č biridir ┼×├╝caeddin.┬á ┼×ehir, ┼×├╝cadddinÔÇÖleri (s├Âz geli┼či) kendi i├žinde bulmazsa bile ithal edecek konuma da g├╝ce de sahiptir. Ger├žek ┼ču ki ┼×├╝caeddin gibi adamlar yayg─▒n ve sayg─▒n bir tiptir toplumda. Bu bir trajedidir evet. Trajik kavram─▒n─▒, ÔÇťiki se├žilemez aras─▒ndan birini se├žmek zorunda kalmakÔÇŁ olarak tan─▒mlarsak orada ya┼čanan bir trajedidir. Bir tarafta ┼×├╝caeddinler var di─čer tarafta yine onun bir benzeri. Se├žilemez olanlar─▒n bize alternatif olarak sunuldu─ču ikilemlerle, ├╝├žlemlerle kar┼č─▒ kar┼č─▒yas─▒n─▒z ┼čehirde… O kahraman da bir anda kendisini b├Âyle bir ortam─▒n i├žinde buluyor.

Benim de g├Âr├╝┼č├╝m olmakla birlikte, bir├žok ki┼čiden duydu─čum ┼čey dilinizin Cengiz AytmatovÔÇÖa benzedi─či. Sizin anlat─▒c─▒ olarak se├žti─činiz karakterlerde de AtymatovÔÇÖun hik├óyelerinde hissedilen insan sevgisi, y├╝ce g├Ân├╝ll├╝l├╝k dikkat ├žekiyor. Bu benzerlik hakk─▒nda ne dersiniz?

Cengiz Aytmatov ├žok sevdi─čim bir yazar. O kadar sevdi─čim bir yazar ki kalkt─▒m buradan K─▒rg─▒zistanÔÇÖa gittim mezar─▒n─▒ ziyaret edebilmek i├žin. Kendi ├╝lkesini, kendi co─črafyas─▒n─▒, insan─▒n─▒n -ba┼čka co─črafyalarca- bilinmezlerini ├žok g├╝zel ortaya koyan bir yazar. Yerellik i├žindeki evrenselli─či yine yerel bir co─črafyadan seslenerek ileten ve onu d├╝nyaya ula┼čt─▒ran evrensel bir sestir Aytmatov. Kimse, AytmatovÔÇÖun hik├óyelerini K─▒rg─▒zistanÔÇÖ─▒n falan ┼čehrinin hik├óyesi olarak g├Ârm├╝yor art─▒k. ├ľrne─čin Mankurt hik├óyesini d├╝nyaya mal etmi┼čtir Aytmatov. Evrensel bir temad─▒r art─▒k o. Bunlar─▒ ba┼čaran bir yazara benzetilmek herh├ólde her yazar─▒n ho┼čuna gider ama ben yine de kendim olmak isterim.

Folklorik k├╝lt├╝r├╝ ustaca i┼čledi─činizi g├Âr├╝yoruz. ├ľyk├╝lerinizdeki sahicilik biraz da buradan geliyor gibiÔÇŽ

Ben folklorik k├╝lt├╝r ile ifade etmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z k├╝lt├╝rel de─čerlerin, motiflerin i├žinde ya┼čad─▒m. Bunlar─▒ kulaktan duyarak de─čil, ya┼čayarak ve g├Ârerek i├žselle┼čtirdim. Dolay─▒s─▒yla bu folklorik unsurlar benim hik├óye d├╝nyam─▒ bi├žimlendirdi, dokudu diyebilirim. E─čer hik├óyede i┼čaretlenmi┼č bir yerimiz varsa bu yerin onuru veya gururu bana de─čil i├žinden geldi─čim bu de─čerlere gider.

U─čunmak, benirlemek, evselemek, ka─č┼čamak gibi bir├žo─čumuzun duymad─▒─č─▒ s├Âzc├╝kleri hik├óyelerinizde hi├ž de garipsenmeyecek bir ┼čekilde yediriyorsunuz. Bundan Osmanl─▒cay─▒ iyi derecede biliyor olman─▒z─▒n etkisi fazla tabi├« ki. ┼×ahsen l├╝gatime eserlerinizden bir├žok s├Âzc├╝k katm─▒┼č biri olarak te┼čekk├╝r ediyorum size. Peki, bug├╝nk├╝ yazarlar─▒n s├Âzc├╝k da─čarc─▒klar─▒ hakk─▒nda ne d├╝┼č├╝n├╝yorsunuz? Size hi├ž duymad─▒─č─▒n─▒z kelimeler ├Â─čreten bir eser okudunuz mu son zamanlarda?

Bu kelimeler Osmanl─▒ T├╝rk├žesinden kelimeler de─čil. Kulland─▒─č─▒m (o ÔÇśyabanc─▒ÔÇÖ gibi duran) kelimeler, AnadoluÔÇÖda ya┼čayan ├Âz T├╝rk├že kelimeler. Bu kavram (├Âz T├╝rk├že) sab─▒kal─▒ ve y─▒pranm─▒┼č bulunuyorsa ben ÔÇť├Âzbe├ÂzÔÇŁ T├╝rk├že kelimeler diyeyim haydi. Ya┼čayan T├╝rk├žemize bu kelimelerin girmesini arzu ediyorum ve bu kelimeleri bilin├žli kullan─▒yorum. Bu, bir dayatma olarak alg─▒lanmamal─▒; teklif olarak alg─▒lanmal─▒. Okudu─čum yazarlardan bazen benim de hi├ž duymad─▒─č─▒m kelimeler ├ž─▒kabiliyor. Mesela ─░hsan Oktay AnarÔÇÖ─▒ okurken kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m yeni kelimeler oluyor. Rasim ├ľzd├ÂnerenÔÇÖi ├Âzenle okurum; bazen onun eserlerinde de duymad─▒─č─▒m kelimelerle kar┼č─▒la┼čabiliyorum. Sorunun di─čer k─▒sm─▒ ile ilgili (g├╝n├╝m├╝z yazarlar─▒n─▒n s├Âz da─čarc─▒─č─▒ konusu) bir ┼čey demek istemem; bunu okuyucu belirlemelidir derim.

├ľyk├╝lerinizde g├╝l├╝mseten yerler var. Ama bana g├Âre bir├žo─čunun esas mayas─▒ h├╝z├╝n. (Buna kat─▒l─▒r m─▒s─▒n─▒z bilmem) Peki insana dair en temel duygu nedir desek?

─░├ž h├╝z├╝n evet. Bende hi├ž eksilmeyen ve s├╝rekli yenilenen bir duygudur bu. Fakat bu mutsuzluk anlam─▒nda alg─▒lanmamal─▒. Bir ┼čeyi, ne bileyim e┼čyay─▒ yerinde g├Ârememekten kaynaklanan duygudur i├ž h├╝z├╝n. Eskiler adaleti ÔÇťe┼čyay─▒ yerine koymakt─▒rÔÇŁ diye tarif etmi┼čler (Mecelle). H├╝z├╝n her h├ólde adaleti aramakla da ilgili. H├╝z├╝n belki de kendini bulundu─čun yere ait hissetmemektir.

Son olarak bir sonraki hik├óye kitab─▒n─▒za kavu┼čmaya ne kadar kald─▒ diye soral─▒m?

─░ki hik├óye daha yazarsam d├Ârd├╝nc├╝ kitap haz─▒r. Bu y─▒l i├žerisinde, b├╝y├╝k ihtimalle Eyl├╝l-Ekim aylar─▒nda yay─▒mlanabilir.
_________________________________
Ôľ║Nisan 2016 Duygu Aksoy, edebistan.com
Yazar─▒n di─čer ├žal─▒┼čmas─▒Ôľ║ Azazil’in Kap─▒s─▒nda; T├╝rk Edebiyat─▒,┬á┬áTemmuz┬á2015,┬á say─▒:501, syf. 81